سرطان دهانه رحم چهارمین سرطان شایع در میان زنان است که بر اثر رشد و تکثیر غیرطبیعی سلول‌های دهانه رحم ایجاد می‌شود. این بیماری در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت است، به همین دلیل انجام غربال‌گری‌های منظم از اهمیت زیادی برخوردار است.

تشخیص زودهنگام می‌تواند روند درمان را ساده‌تر و احتمال بهبودی را بسیار بیشتر کند. شناخت عوامل خطر، علائم هشداردهنده و روش‌های پیشگیری، از جمله واکسیناسیون، نقش مهمی در کاهش شیوع این بیماری دارد.

سرطان دهانه رحم چیست؟

سرطان دهانه رحم یا سرطان گردن رحم نوعی سرطان است که در سلول‌های پوشاننده دهانه رحم، یعنی بخش پایین رحم که به واژن متصل می‌شود، ایجاد می‌شود. این سرطان زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های غیرطبیعی در این ناحیه به‌صورت کنترل‌نشده رشد می‌کنند و به‌تدریج توده‌ای سرطانی تشکیل دهند.

بیشتر موارد سرطان دهانه رحم از ناحیه‌ای به نام «منطقه‌ تغییر» آغاز می‌شود. جایی که دو نوع سلول سنگفرشی و غده‌ای با هم تلاقی دارند.

این بیماری معمولاً به‌تدریج و پس از تغییرات پیش‌سرطانی در سلول‌ها شکل می‌گیرد.

علائم سرطان دهانه رحم

سرطان گردن رحم در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت است، اما با پیشرفت بیماری ممکن است نشانه‌هایی ظاهر شود.

شایع‌ترین علائم سرطان دهانه رحم، خون‌ریزی غیرطبیعی از واژن است. برای مثال خون‌ریزی بین دوره‌های قاعدگی، پس از رابطه جنسی یا بعد از یائسگی می‌تواند یک نشانه باشد.

درد یا ناراحتی هنگام رابطه جنسی، ترشحات غیرعادی یا بدبو و درد در پایین شکم یا ناحیه لگن نیز از علائم دیگر هستند.

این نشانه‌ها می‌توانند دلایل دیگری هم داشته باشند، اما نادیده‌گرفتن‌شان خطرناک است.

چه کسانی بیشتر در معرض سرطان دهانه رحم هستند؟

عفونت پایدار با ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) اصلی‌ترین علت بروز سرطان دهانه رحم است. این ویروس از طریق تماس جنسی منتقل می‌شود.

عوامل زیر می‌توانند خطر ابتلا را افزایش می‌دهند.  

• شروع زودهنگام فعالیت جنسی
• داشتن چند شریک جنسی
• ابتلا به HIV یا سایر عفونت‌های مقاربتی
• مصرف طولانی‌مدت قرص ضدبارداری
• سیگارکشیدن
• ضعف سیستم ایمنی
• سابقه خانوادگی سرطان دهانه رحم

انواع سرطان دهانه رحم

سرطان دهانه رحم براساس نوع سلولی که آغازگر بدخیمی است، به چند نوع تقسیم می‌گردد.

کارسینوم سلول سنگفرشی

شایع‌ترین نوع سرطان دهانه رحم کارسینوم سلول سنگفرشی است که از سلول‌های مسطح و نازک سطح بیرونی دهانه رحم (اکتوسرویکس) منشا می‌گیرد و حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد موارد را شامل می‌شود.

آدنوکارسینوم

در سلول‌های غده‌ای تولیدکننده مخاط داخل کانال دهانه رحم (اندوسرویکس) شکل می‌گیرد و حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد موارد را تشکیل می‌دهد.

آدنو‌سلول‌سنگفرشی

گاهی هر دو نوع سلول درگیر می‌شوند که در این حالت سرطان آدنو‌سلول‌سنگفرشی نام دارد.

انواع نادرتر شامل سرطان سلول کوچک، لنفوم و سارکوم هستند که رفتار تهاجمی‌تری دارند و روش درمانی متفاوتی نیاز دارند.

مراحل مختلف سرطان دهانه رحم

مراحل سرطان دهانه رحم براساس میزان گسترش تومور در بدن تعیین می‌شود و دانستن آن برای انتخاب روش درمان مناسب اهمیت زیادی دارد. این مراحل طبق سیستم بین‌المللی FIGO به چهار مرحله اصلی تقسیم می‌شوند:

• مرحله I: سرطان محدود به دهانه رحم شده و هنوز به اطراف گسترش نیافته است.
• مرحله II: سرطان از دهانه رحم به بخش بالایی واژن یا بافت‌های اطراف رحم گسترش یافته اما هنوز به دیواره لگن نرسیده است.
• مرحله III: تومور به بخش پایینی واژن یا دیواره لگن گسترش یافته و ممکن است باعث اختلال در عملکرد کلیه‌ها یا درگیری غدد لنفاوی لگنی شود.
• مرحله IV: پیشرفته‌ترین مرحله است. در آن سرطان به اندام‌های مجاور مانند مثانه یا راست‌روده (مرحله IVA) و یا به اندام‌های دوردست مانند کبد، ریه یا استخوان‌ها (مرحله IVB) سرایت کرده است.

در برخی موارد، سرطان پس از درمان دوباره بازمی‌گردد که به آن عود سرطان دهانه رحم گفته می‌شود.

آیا سرطان دهانه رحم کشنده است؟

سرطان دهانه رحم می‌تواند خطرناک باشد، اما در صورت تشخیص زودهنگام علائم، قابل درمان و کنترل‌پذیر است. در مراحل اولیه، درمان معمولاً موفقیت‌آمیز است و بسیاری از بیماران پس از درمان زندگی طولانی و سالمی دارند.

با این‌حال، در مراحل پیشرفته که سرطان به‌سایر نواحی بدن گسترش یافته، درمان پیچیده‌تر می‌شود و احتمال بهبودی کاهش می‌یابد.

روش‌های تشخیص سرطان دهانه رحم

غربالگری منظم با تست پاپ اسمیر می‌تواند اکثر علائم سرطان دهانه رحم را تشخیص دهد.

همچنین برای تشخیص سرطان از چند روش تخصصی که در ادامه ذکر می‌کنیم، استفاده می‌شود که هرکدام هدف متفاوتی دارند.

کولپوسکوپی

نخستین روش بررسی دقیق دهانه رحم است.

پزشک با استفاده از وسیله‌ای به نام کولپوسکوپ، سطح دهانه رحم را بزرگ‌نمایی کرده و نواحی مشکوک را مشاهده می‌کند. در صورت مشاهده سلول‌های غیرطبیعی، نمونه‌برداری انجام می‌شود.

این روش معمولاً سرپایی است و حدود ۱۵ دقیقه طول می‌کشد.

بیوپسی

در بیوپسی تکه کوچکی از بافت دهانه رحم برداشته و در آزمایشگاه زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود تا وجود سلول‌های سرطانی مشخص گردد.

تصویربرداری‌های تشخیصی

در صورت اثبات سرطان، از روش‌هایی مانند ام آر آی (برای بررسی بافت‌های نرم و میزان گسترش تومور)، سی تی اسکن (برای تشخیص درگیری غدد لنفاوی یا اندام‌های دیگر)، و پت سی تی (برای شناسایی سلول‌های سرطانی فعال در بدن) استفاده می‌شود.

سونوگرافی ترانس واژینال هم می‌تواند وجود توده را نشان ‌دهد، اما نمی‌تواند نوع سلول یا ماهیت بدخیمی را تعیین کند. بنابراین به‌عنوان یک روش تکمیلی در کنار روش‌های دیگر کاربرد دارد.

روش‌های دیگر

آزمایش خون و معاینه لگنی نیز برای ارزیابی سلامت عمومی و بررسی گسترش احتمالی سرطان انجام می‌گیرند.

راه‌های درمان سرطان دهانه رحم

درمان سرطان دهانه رحم به عوامل مختلفی مانند نوع سرطان، مرحله بیماری، اندازه تومور و وضعیت کلی سلامت بیمار بستگی دارد. برخی از روش‌های رایج را در ادامه ذکر می‌کنیم.

جراحی

روش‌های جراحی شامل برداشتن بخشی یا کل رحم و گاهی بافت‌های اطراف، تخمدان‌ها و لوله‌ها است. نمونه‌ها ممکن است برای بررسی غدد لنفاوی برداشته شوند.

انواع جراحی شامل هیسترکتومی کامل، هیسترکتومی رادیکال، تراکلتومی رادیکال و برداشتن غدد لنفاوی است. جراحی معمولاً در مراحل اولیه سرطان موثر است.

پرتودرمانی

از اشعه‌های پرانرژی برای تخریب سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. به دو نوع خارجی و داخلی تقسیم می‌شود. این روش می‌تواند به‌تنهایی یا همراه شیمی‌ درمانی انجام شود و در کاهش تومور و کنترل بیماری موثر است.

شیمی ‌درمانی

از داروهای ضدسرطان برای کشتن سلول‌های سرطانی یا جلوگیری از تقسیم آن‌ها استفاده می‌کند. می‌تواند قبل از جراحی برای کوچک‌کردن تومور یا بعد از آن برای کاهش خطر بازگشت سرطان داده شود.

داروهای هدفمند (تارگت تراپی)

با اثر بر ویژگی‌های خاص سلول‌های سرطانی، رشد و بقای آن‌ها را مختل می‌کنند و می‌توانند همراه شیمی‌درمانی یا به‌تنهایی استفاده شوند.

ایمن‌ درمانی (ایمونوتراپی)

سیستم ایمنی بدن را تحریک می‌کند تا سلول‌های سرطانی را شناسایی و نابود کند. برای بیماران دارای نشانگرهای خاص PD-L1 استفاده می‌شود.

افراد مبتلا به زگیل تناسلی به سرطان دهانه رحم دچار می‌شوند؟

داشتن زگیل تناسلی به‌تنهایی باعث سرطان دهانه رحم نمی‌شود. با این‌ وجود برخی انواع پرخطر ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) می‌توانند ریسک ابتلا به سرطان را افزایش دهند.

بیشتر افراد آلوده به HPV هرگز سرطان نمی‌گیرند.