سونوگرافی زنان یکی از روش‌های اصلی تصویربرداری برای بررسی رحم، تخمدان‌ها، دهانه رحم و دیگر ساختارهای لگنی است. این روش با امواج صوتی عمل می‌کند و از اشعه یونیزان استفاده نمی‌کند. به همین دلیل در بررسی بسیاری از مشکلات زنان و همچنین دوران بارداری کاربرد گسترده‌ای دارد.

انواع روش‌های سونوگرافی زنان می‌تواند در بررسی علائمی مانند درد لگن، خونریزی غیرطبیعی، بعضی توده‌های رحمی یا تخمدانی و مشکلات باروری مفید باشد. نوع تصویربرداری براساس مشکل پزشکی و شرایط هر فرد انتخاب می‌شود.

زمان و تعداد سونوگرافی‌های زنان لازم برای همه افراد یکسان نیست و بر اساس وضعیت بارداری تعیین می‌شود.

انواع سونوگرافی زنان

انواع سونوگرافی زنان از نظر مسیر تصویربرداری و اطلاعاتی که ارائه می‌کنند، متفاوت هستند. گاهی یک روش به‌تنهایی کافی است و در برخی موارد ترکیب چند روش، تصویر دقیق‌تری از اندام‌های لگنی ایجاد می‌کند.

سونوگرافی ترانس واژینال

سونوگرافی ترانس واژینال (TransVaginal Ultrasound) که سونوگرافی اندواژینال (Endovaginal Ultrasound) نیز نامیده می‌شود، نوعی سونوگرافی زنان است که توسط پزشکان برای بررسی اندام‌ های تناسلی زنان استفاده می شود. این اندام‌ها شامل رحم، لوله‌های فالوپ، تخمدان، دهانه رحم و واژن است.

برخلاف سونوگرافی معمولی شکم یا لگن، پزشکان پروب سونوگرافی را در حدود 2 یا 3 اینچ به داخل کانال واژن وارد می‌کنند. نزدیک بودن پروب به اندام‌های لگنی امکان ایجاد تصاویر واضح‌تری را فراهم می‌کند.

این روش می‌تواند در ارزیابی درد لگن، خونریزی غیرطبیعی، کیست تخمدان، فیبروم، بعضی مشکلات ناباروری و بررسی اوایل بارداری کاربرد داشته باشد.

برخلاف بسیاری از سونوگرافی‌های معمول، برای انجام آن مثانه باید خالی باشد.

هیستروسونوگرافی

هیستروسونوگرافی یا سونوهیستروگرافی روشی برای مشاهده دقیق‌تر حفره داخلی رحم است. طی این بررسی مقدار کمی محلول استریل از طریق لوله‌ای باریک وارد رحم می‌شود تا دیواره‌های آن بهتر دیده شوند.

این روش به بررسی پولیپ، بعضی فیبروم‌ها، چسبندگی داخل رحم، خونریزی غیرطبیعی و برخی علل ناباروری کمک می‌کند.

این نوع سونوگرافی زنان معمولاً هنگام احتمال بارداری یا وجود عفونت فعال لگنی انجام نمی‌شود.

سونوگرافی شکمی

در سونوگرافی شکمی، پروب روی قسمت پایین شکم حرکت داده می‌شود و نمای کلی‌تری از رحم، تخمدان‌ها و لگن به دست می‌آید. برای بسیاری از بررسی‌های لگنی لازم است مثانه پر باشد، زیرا این وضعیت مشاهده ساختارهای داخلی را آسان‌تر می‌کند.

سونوگرافی شکمی و ترانس واژینال جایگزین کامل یکدیگر نیستند. روش شکمی معمولاً دید وسیع‌تری از لگن ایجاد می‌کند، درحالی‌که روش ترانس واژینال جزئیات بیشتری از برخی ساختارها را نشان می‌دهد.

سونوگرافی داپلر

سونوگرافی داپلر علاوه‌بر شکل اندام‌ها، جریان خون را نیز ارزیابی می‌کند. در حوزه سونوگرافی زنان، این روش می‌تواند برای بررسی خون‌رسانی رحم، تخمدان‌ها یا برخی توده‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

در دوران بارداری نیز داپلر در شرایط مشخص برای ارزیابی جریان خون بند‌ناف، جفت یا جنین کاربرد دارد.

این تکنیک معمولاً همراه با سونوگرافی معمولی انجام می‌شود و همیشه یک بررسی جداگانه نیست.

سونوگرافی سه بعدی و چهار بعدی

در سونوگرافی سه بعدی و چهار بعدی، تصاویر با جزئیات متفاوتی نسبت به سونوگرافی معمولی زنان نمایش داده می‌شوند.

سونوگرافی سه بعدی تصاویر گرفته‌شده از زوایای مختلف را ترکیب می‌کند تا نمایی دارای عمق ایجاد شود. سونوگرافی چهار بعدی نیز تصاویر سه بعدی متحرک را در زمان واقعی نمایش می‌دهد.

در سونوگرافی زنان، فناوری سه‌بعدی می‌تواند برای بررسی شکل رحم، برخی ناهنجاری‌های مادرزادی، پولیپ و فیبروم اطلاعات تکمیلی ارائه کند.

در بارداری نیز این روش‌ها ممکن است برای بررسی دقیق‌تر بعضی ساختارهای جنین استفاده شوند، اما جایگزین سونوگرافی استاندارد نیستند.

نقش سونوگرافی در دوران بارداری

به‌طور کلی، سونوگرافی در بارداری برای بررسی رشد و وضعیت جنین، محل جفت، میزان مایع آمنیوتیک و شرایط رحم کاربرد دارد.

در هفته‌های ابتدایی، سونوگرافی ترانس واژینال می‌تواند به تایید محل بارداری، مشاهده تعداد جنین‌ها، بررسی ضربان قلب و تخمین سن بارداری کمک کند.

یکی از بررسی‌های سه‌ماهه اول، سونوگرافی NT است. در این سونوگرافی ضخامت فضای مایع پشت گردن جنین اندازه‌گیری می‌شود و معمولاً در حدود هفته‌های ۱۱ تا ۱۴ بارداری انجام می‌شود.

NT به‌تنهایی یک آزمایش تشخیصی نیست و نتیجه آن همراه با سایر اطلاعات برای ارزیابی احتمال برخی اختلالات کروموزومی در نظر گرفته می‌شود.

در مراحل بعدی بارداری، سونوگرافی برای بررسی آناتومی و رشد جنین، وضعیت جفت و مایع آمنیوتیک استفاده می‌شود. در شرایط خاص نیز پزشک می‌تواند از داپلر برای ارزیابی جریان خون کمک بگیرد.

سونوگرافی ترانس واژینال (TVS) چه زمانی باید انجام شود؟

به عنوان بخش مهمی از سونوگرافی زنان، برای تشخیص دقیق باید به بهترین مرکز سونوگرافی در تهران یا شهر خود مراجعه کنید.

دلایل زیادی وجود دارد که ممکن است نیاز به سونوگرافی واژینال داشته باشید، از جمله:

• معاینه غیر طبیعی لگن یا شکم
• تشخیص وجود چسبندگی های احتمالی لگن
• خونریزی واژن بدون علت
• درد لگن
• آسپیراسیون و تخلیه کیست تخمدان
• حاملگی خارج رحمی (زمانی اتفاق می افتد که جنین در خارج از رحم ، معمولاً در لوله های فالوپ کاشته می شود)
• ناباروری
• تشخیص حاملگی خارج از رحم
• بهبود وضوح تصویر در یک فرد چاق یا فردی با گاز روده قابل توجهی که تصویر را مبهم می‌کند.
• بررسی کیست یا فیبروم رحمی
• تأیید اینکه IUD به درستی قرار گرفته است یا نه.

همچنین ممکن است متخصص تصویربرداری سونوگرافی واژینال را در بخش از سونوگرافی بارداری برای موارد زیر توصیه کند:

• کنترل ضربان قلب جنین
• به دنبال دهانه رحم برای تغییراتی باشید که می‌تواند منجر به عوارضی مانند سقط جنین یا زایمان زودرس شود.
• بررسی ناهنجاری‌های جفت
• شناسایی منبع هرگونه خونریزی غیرطبیعی
• تشخیص سقط احتمالی
• تایید بارداری زودرس

چگونه باید برای سونوگرافی واژینال آماده شوم؟

سونوگرافی ترانس واژینال نیاز به آمادگی کمی از طرف شما دارد. هنگامی که به مرکز سونوگرافی شبانه روزی تهران یا شهرستان ها رفتید و در اتاق معاینه قرار داشتید، باید لباس‌های خود را از کمر به پایین درآورید و یک روپوش بپوشید.

بسته به دستور پزشک و دلایل انجام سونوگرافی زنان، ممکن است مثانه شما خالی یا تا حدی پر باشد. مثانه پر به بالا بردن روده‌ها کمک می کند و تصویر واضح‌تری از اندام‌های ناحیه لگن شما ایجاد می‌کند.

اگر باید مثانه شما پر باشد، باید حدود یک ساعت قبل از شروع عمل حدود 32 اونس آب یا هر مایع دیگر بنوشید.

اگر در سیکل قاعدگی خود هستید یا اگر لکه بینی دارید، باید قبل از سونوگرافی هر تامپونی را که استفاده می‌کنید بردارید.

با مراجعه به مجتمع پزشکی صدر همزمان از بهترین متخصصان زنان و زایمان و مجهزترین و بهترین مرکز سونوگرافی شبانه روزی تهران بهره ببرید.

عوامل خطر در این روش چیست؟

هیچ عامل خطر شناخته شده‌ای در رابطه با انجام سونوگرافی ترانس واژینال وجود ندارد.

انجام سونوگرافی ترانس واژینال در زنان باردار هم برای مادر و هم برای جنین بی‌خطر است. این به این دلیل است که در این تکنیک تصویربرداری از اشعه‌های خطرناک استفاده نمی‌شود.

اما به این نکته توجه داشته باشید که نظر نهایی انجام تمامی سونوگرافی زنان باید توسط متخصص زنان تجویز شود. اگر هنگام تصویربرداری چیزی برای شما ناراحتی ایجاد می‌کند، حتماً پزشک یا تکنسین را مطلع کنید.

برای انجام تمامی سونوگرافی زنان خود و مشاوره با بهترین متخصص زنان کشور، می‌توانید به مجتمع پزشکی صدر واقع در شمال تهران مراجعه کنید.

منبع: هلث لاین