مثانه عضوی توخالی در بخش پایینی شکم است که ادرار را ذخیره می‌کند. مشاهده خون در ادرار، حتی برای یک بار، موضوعی نیست که بتوان نادیده گرفت. این علامت همیشه به معنی سرطان نیست، اما یکی از نشانه‌های مهم بیماری‌های دستگاه ادراری است. سرطان مثانه در بسیاری از بیماران از لایه داخلی این عضو آغاز می‌شود. اگر بیماری زود تشخیص داده شود، امکان کنترل و درمان آن بیشتر است.

آگاهی از علائم و مراحل تشخیص سرطان مثانه کمک می‌کند فرد در زمان مناسب به پزشک مراجعه کند.

سرطان مثانه چیست؟

سرطان مثانه زمانی شکل می‌گیرد که برخی سلول‌های این عضو به‌طور غیرعادی و کنترل‌نشده تکثیر شوند. بیشتر تومورها از سلول‌های پوشاننده سطح داخلی مثانه شروع می‌شوند.

تومور مثانه ممکن است فقط در لایه‌های سطحی باقی بماند یا به عضله دیواره مثانه نفوذ کند.

در مراحل پیشرفته‌تر نیز احتمال گسترش آن به غدد لنفاوی، استخوان، کبد یا ریه وجود دارد. میزان نفوذ در انتخاب درمان و پیش‌آگهی بیماری نقش مهمی دارد.

انواع سرطان مثانه

• شایع‌ترین نوع کنسر مثانه، کارسینوم اوروتلیال است و از سلول‌های پوشاننده داخل مثانه آغاز می‌شود.
• نوع دیگر کارسینوم سلول سنگفرشی، کم‌تر شایع است و گاهی با تحریک یا التهاب طولانی‌مدت مثانه ارتباط دارد.
• آدنوکارسینوم نیز نادر است و از سلول‌های غده‌ای شروع می‌شود.
• سرطان سلول کوچک و سارکوم مثانه هم از انواع دیگر هستند که بسیار نادر‌ند.

همچنین از نظر میزان نفوذ، سرطان مثانه به دو گروه اصلی تقسیم می‌شود. نوع غیرعضله‌ای هنوز وارد عضله دیواره مثانه نشده است. نوع عضله‌ای به لایه عضلانی رسیده یا از آن عبور کرده است.

نشانه‌ها و علائم سرطان مثانه که باید جدی بگیرید

شایع‌ترین علامت، وجود خون در ادرار است. ادرار ممکن است صورتی، قرمز یا قهوه‌ای دیده شود. گاهی خون فقط در آزمایش ادرار مشخص می‌شود. خون‌ریزی ممکن است قطع شود و دوباره بازگردد؛ بنابراین برطرف شدن موقت آن به معنی پایان مشکل نیست.

موارد زیر نیز ممکن است دیده شود:

• تکرر ادرار
• احساس فوریت، سوزش یا درد هنگام دفع ادرار
• بیدار شدن مکرر در شب

در مراحل پیشرفته، موارد زیر ممکن است رخ دهند:

• ناتوانی در دفع ادرار
• درد یک‌طرفه کمر
• درد استخوان
• کاهش اشتها
• کاهش وزن
• خستگی و تورم پاها

این نشانه‌ها اختصاصی نیستند و در عفونت ادراری یا سنگ مثانه نیز دیده می‌شوند.

در زنان، خون در ادرار نباید با خونریزی واژینال ناشی از بیماری‌هایی مانند سرطان دهانه رحم اشتباه شود. تعیین منشا خون‌ریزی به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.

دلایل ابتلا به سرطان مثانه

علت دقیق بروز تومور مثانه در همه افراد مشخص نیست. مهم‌ترین عامل خطر قابل‌پیشگیری، استعمال دخانیات است. مواد زیان‌آور دود وارد جریان خون می‌شوند، از کلیه عبور می‌کنند و همراه ادرار با پوشش مثانه تماس پیدا می‌کنند.

تماس شغلی طولانی با بعضی مواد شیمیایی صنعتی نیز خطر را افزایش می‌دهد. این تماس‌ها ممکن است در صنایع رنگ، لاستیک، چرم و چاپ رخ دهند.

از دیگر عوامل خطر می‌توانیم به موارد زیر اشاره کنیم:

• افزایش سن
• جنسیت مرد
• سابقه خانوادگی
• التهاب مزمن مثانه
• بعضی درمان‌های قبلی سرطان

روش‌های تشخیص سرطان مثانه

معمولاً تشخیص سرطان مثانه به روش‌های زیر انجام می‌شود.

بررسی سابقه پزشکی و آزمایش ادرار

پزشک درباره خون در ادرار، سوزش، تکرر ادرار، مصرف دخانیات و تماس‌های شغلی سوالاتی می‌کند.

آزمایش ادرار می‌تواند وجود خون یا عفونت را نشان دهد.

در آزمایش سیتولوژی ادرار، نمونه زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود تا سلول‌های غیرطبیعی پیدا شوند. اما نتیجه منفی این آزمایش به‌تنهایی سرطان را رد نمی‌کند.

سیستوسکوپی

سیستوسکوپی یکی از مهم‌ترین روش‌های تشخیص سرطان مثانه است. در این روش، متخصص اورولوژی وسیله‌ای باریک و دوربین‌دار را از راه مجرای ادرار وارد مثانه می‌کند. پزشک می‌تواند پوشش داخلی مثانه را مستقیم ببیند و ناحیه‌های مشکوک را شناسایی کند.

نمونه برداری و برداشت تومور از راه مجرای ادرار

اگر توده‌ای دیده شود، پزشک آن را از راه مجرای ادرار برمی‌دارد یا نمونه‌ای از آن تهیه می‌کند. بررسی بافت با بیوپسی مثانه، مشخص می‌کند که توده سرطانی است یا خیر. همچنین نوع سلول، درجه تهاجمی بودن و عمق نفوذ تومور تعیین می‌شود. این روش برای برداشتن برخی تومورهای سطحی نیز کاربرد دارد.

تصویربرداری و تعیین مرحله

تصویربرداری پزشکی می‌تواند محل تومور و وضعیت کلیه‌ها و حالب‌ها را نشان دهد.

سی تی اوروگرافی، سی تی اسکن، ام آر آی و در شرایط لازم تصویربرداری قفسه سینه یا استخوان برای بررسی گسترش بیماری استفاده می‌شوند.

نتایج به تعیین مرحله سرطان و انتخاب درمان کمک می‌کنند.

روش‌های درمان سرطان مثانه

درمان سرطان مثانه پس از تشخیص توسط پزشک، به روش‌های زیر انجام می‌شود.

برداشت تومور از راه مجرای ادرار

این روش درمان رایج بسیاری از تومورهای غیرعضله‌ای است. جراح بدون برش خارجی، تومور را از راه مجرای ادرار خارج می‌کند. نتیجه پاتولوژی نشان می‌دهد آیا درمان تکمیلی لازم است یا نه.

درمان داخل مثانه

در بعضی سرطان‌های سطحی، دارو از طریق سوند مستقیماً وارد مثانه می‌شود. این درمان ممکن است از گروه ایمنوتراپی یا شیمی درمانی باشد.

هدف، از بین بردن سلول‌های باقی‌مانده و کاهش احتمال بازگشت بیماری است.

جراحی برداشتن مثانه

برای برخی تومورهای عضله‌ای یا پرخطر، برداشتن بخشی از مثانه یا تمام آن پیشنهاد می‌شود. اگر کل مثانه برداشته شود، جراح مسیر تازه‌ای برای خروج ادرار ایجاد می‌کند.

نوع جراحی به مرحله بیماری، محل تومور و وضعیت بیمار بستگی دارد.

شیمی درمانی

شیمی درمانی سیستمیک می‌تواند پیش از جراحی برای کوچک کردن تومور یا پس از آن برای کاهش خطر بازگشت انجام شود. در سرطان پیشرفته مثانه نیز برای کنترل رشد تومور کاربرد دارد.

انتخاب دارو به ویژگی‌های سرطان و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.

پرتودرمانی

گاهی همراه شیمی درمانی به کار می‌رود. در مرحله پیشرفته نیز ممکن است برای کاهش درد یا کنترل علائم استفاده شود.

ایمنوتراپی و درمان هدفمند

ایمنی درمانی به سیستم دفاعی بدن کمک می‌کند سلول‌های سرطانی را بهتر شناسایی کند. درمان هدفمند نیز روی تغییرات مشخص سلول سرطانی اثر می‌گذارد.

این روش‌ها بیشتر برای بعضی موارد پیشرفته، عودکرده یا دارای ویژگی‌های مولکولی خاص استفاده می‌شوند.

طول عمر بیماران سرطان مثانه چقدر است؟

طول عمر را نمی‌توان برای یک بیمار به‌طور دقیق پیش‌بینی کرد. پزشکان معمولاً از نرخ بقای نسبی پنج‌ساله استفاده می‌کنند. طبق آمار انجمن سرطان آمریکا برای بیماران تشخیص‌داده‌شده بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱، این نرخ برای سرطان درجا حدود ۹۸ درصد، سرطان محدود به مثانه ۷۳ درصد، گسترش منطقه‌ای ۴۱ درصد و گسترش دوردست ۹ درصد بوده است.

میانگین همه مراحل حدود ۷۹ درصد گزارش شده است.

این اعداد میانگین جمعیت‌های بزرگ هستند. مرحله و درجه سرطان، نوع سلولی، سن، سلامت عمومی، پاسخ به درمان و احتمال بازگشت بیماری بر پیش‌آگهی فرد اثر می‌گذارند.

برای تشخیص سرطان مثانه به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

در صورت مشاهده خون در ادرار می‌توان ابتدا به پزشک عمومی مراجعه کرد. با این‌حال، بررسی تخصصی معمولاً توسط متخصص اورولوژی یا جراح کلیه و مجاری ادراری انجام می‌شود.

مراجعه به یک مرکز اورولوژی مجهز می‌تواند دسترسی به آزمایش ادرار، تصویربرداری، سیستوسکوپی و بیوپسی را آسان‌تر کند.

پس از تایید بیماری، ممکن است متخصص سرطان، پرتودرمانگر و دیگر اعضای تیم درمان نیز وارد روند مراقبت شوند.