فشردن یا ساییدن دندان‌ها به هم همیشه ساده و پیش‌پا افتاده نیست. دندان قروچه خفیف مشکل جدی ایجاد نمی‌کند، اما ادامه یافتن آن می‌تواند به دندان‌ها، عضلات فک و کیفیت خواب آسیب بزند. هم کودکان و هم بزرگسالان ممکن است به این مشکل مبتلا شوند.

ما در این مقاله، مفهوم، علت دندان‌ قروچه و روش‌های درمان را در کودکان و بزرگسالان بررسی می‌کنیم.

دندان قروچه چیست؟

دندان قروچه یا بروکسیسم، به فشردن، ساییدن یا به‌هم‌کشیدن غیرارادی دندان‌ها گفته می‌شود که ممکن است در بیداری یا خواب اتفاق بیفتد.

اغلب دندان قروچه در بیداری، با فشار دادن فک هنگام تمرکز یا تنش همراه است. نوع شبانه هنگام خواب رخ می‌دهد و فعالیتی حرکتی مرتبط با خواب است که فرد معمولاً از آن آگاه نیست.

گاهی همسر یا اعضای خانواده صدای ساییده شدن دندان‌ها را می‌شنوند و به فرد اطلاع می‌دهند.

چگونه دندان قروچه را تشخیص دهیم؟

تشخیص علائم دندان قروچه فقط بر اساس شنیدن صدای دندان‌ها انجام نمی‌شود. دندانپزشک ابتدا علائم و سابقه بیمار را بررسی می‌کند. او ممکن است درباره درد فک، سردرد صبحگاهی، استرس، کیفیت خواب و داروها سوال کند.

سپس دندان‌ها، عضلات فک و مفصل گیجگاهی فکی را معاینه می‌‌کند. ساییدگی سطح دندان، لب‌پریدگی، ترک، حساسیت و آسیب ترمیم‌های دندانی می‌تواند نشانه این مشکل باشد.

از دیگر علائم می‌توان به درد صورت، خستگی عضلات فک و مشکل در باز کردن دهان اشاره کرد. گاهی دندان‌ها صاف‌ یا کوتاه‌تر به نظر می‌رسند.

انواع تصویربرداری دندان مانند رادیوگرافی ساده، تصویربرداری CBCT، عکس OPG و اسکن دیجیتال داخل دهانی، در صورت احتمال آسیب دندان یا فک درخواست می‌شود.

اگر خروپف، قطع تنفس یا خواب‌آلودگی روزانه هم وجود داشته باشد، ارجاع به متخصص خواب لازم است.

علت دندان قروچه بزرگسالان در خواب

علت دندان قروچه شبانه بزرگسالان همیشه مشخص نیست.

این مشکل معمولاً حاصل ترکیب عوامل عصبی، روانی، رفتاری و مرتبط با خواب است.

• استرس و اضطراب از عوامل شایع همراه هستند.
• مصرف زیاد کافئین، الکل و دخانیات نیز می‌تواند احتمال یا شدت آن را بیشتر کند.
• بعضی داروها، از جمله برخی داروهای ضدافسردگی و اختلال ADHD، ممکن است آن را تشدید کنند.
• دندان قروچه در خواب در برخی افراد همراه با بیداری‌های کوتاه مغزی رخ می‌دهد.
• آپنه انسدادی خواب نیز ممکن است هم‌زمان وجود داشته باشد.
• سابقه خانوادگی هم می‌تواند خطر را افزایش دهد.

علت دندان قروچه کودکان در خواب

این مشکل در کودکان نسبتاً شایع است و در بسیاری از موارد با افزایش سن کمتر می‌شود. نباید هر ساییدن دندان به‌هم را در کودک نشانه بیماری دانست. اگر کودک درد ندارد و دندان‌ها آسیب ندیده‌اند، ممکن است فقط نظارت کافی باشد.

علت دندان‌قروچه در کودکان نیز همیشه روشن نیست. ترکیبی از عوامل روانی، خانوادگی و محیطی مطرح است.

• استرس، نگرانی‌های مدرسه و تغییرات خانوادگی می‌توانند نقش داشته باشند.
• رویش دندان‌ها و رشد فک نیز ممکن است با این رفتار هم‌زمان شوند.
• مشکلات تنفسی هنگام خواب، خروپف و اختلال خواب نیز باید در صورت وجود دندان قروچه بررسی شوند.
• درد فک، شکستگی دندان یا صدای شدید و مداوم نیاز به بررسی دارد.

عدم درمان دندان قروچه چه مشکلاتی ایجاد می‌کند؟

دندان قروچه شدید و مداوم می‌تواند مینای دندان را فرسوده کند. در نتیجه، دندان‌ها حساس، صاف یا کوتاه می‌شوند.

ترک، لب‌پریدگی و شکستگی دندان نیز ممکن است رخ دهد.

علاوه بر این‌ها، فشار مکرر می‌تواند به پرکردگی‌ها و روکش‌ها آسیب بزند.

عضلات فک نیز ممکن است در اثر این مشکل دردناک یا خسته شوند.

سردرد صبحگاهی، درد صورت و ناراحتی هنگام جویدن از عوارض احتمالی هستند.

فشردن طولانی فک می‌تواند علائم اختلالات مفصل گیجگاهی فکی را تشدید کند. همچنین خواب فرد یا همسر او نیز ممکن است مختل شود.

روش‌های درمان دندان‌‌قروچه

درمان به شدت علائم و علت احتمالی بستگی دارد. بسیاری از موارد خفیف به درمان پیچیده نیاز ندارند.

در موارد علامت‌دار، دندان‌پزشک ممکن است نایت‌گارد یا اسپلینت تجویز کند. این وسیله بین دندان‌های بالا و پایین قرار می‌گیرد و از تماس مستقیم آن‌ها جلوگیری می‌کند. محافظ دهان معمولاً خود دندان قروچه را متوقف نمی‌کند. اما می‌تواند آسیب و بعضی علائم را کاهش دهد.

در صورت آسیب دندان، درمان ترمیمی لازم می‌شود. کنترل استرس، اصلاح فشردن فک در روز و درمان اختلال خواب نیز اهمیت دارد.

اگر دارویی عامل احتمالی باشد، پزشک باید آن را بررسی کند.

بیوفیدبک و تمرین‌های آرام‌سازی در بعضی افراد کمک‌کننده‌اند.

در موارد شدید و مقاوم، تزریق بوتولینوم توکسین ممکن است مطرح شود.

قرص مناسب برای درمان دندان قروچه چیست؟

قرص مشخصی که دندان قروچه را در همه افراد درمان کند، وجود ندارد. داروها معمولاً انتخاب اصلی نیستند و شواهد اثربخشی آن‌ها محدود است.

پزشک ممکن است در شرایط خاص و برای مدت کوتاه شل‌کننده عضلانی تجویز کند.

اگر اضطراب یا بیماری زمینه‌ای وجود داشته باشد، درمان آن ممکن است علائم را کاهش دهد. بعضی داروها نیز خود می‌توانند این مشکل را تشدید کنند.

درمان خانگی دندان قروچه در خواب

راهکارهای خانگی بیشتر برای کاهش محرک‌ها و کنترل درد خفیف هستند.

داشتن برنامه خواب منظم مفید است. کاهش کافئین در عصر و شب نیز توصیه می‌شود. محدود کردن الکل و ترک دخانیات می‌تواند کمک‌کننده باشد. تنفس آرام، مدیتیشن، ورزش و روتین آرام پیش از خواب ممکن است تنش را کمتر کند. در حالت استراحت، دندان‌ها نباید روی هم فشار داشته باشند.

جویدن مداوم آدامس می‌تواند عضلات فک را خسته کند. غذاهای بسیار سفت نیز هنگام درد بهتر است محدود شوند. کمپرس گرم به شل شدن عضلات کمک می‌کند.

با این حال، درمان خانگی جای معاینه دندان‌پزشکی را نمی‌گیرد.

راه‌های جلوگیری از دندان قروچه در کودکان و بزرگسالان

پیشگیری کامل همیشه ممکن نیست. زیرا علت ساییدن دندان‌ها به هم در همه افراد مشخص نیست. اگرچه می‌توان احتمال آسیب و شدت علائم را کاهش داد.

در بزرگسالان، مدیریت استرس، خواب منظم، محدود کردن کافئین و الکل و پرهیز از دخانیات اهمیت دارد. آگاهی از فشردن فک هنگام کار یا تمرکز نیز مفید است. درمان خروپف یا آپنه خواب نیز ممکن است لازم باشد.

در کودکان، برنامه خواب ثابت و محیط آرام پیش از خواب کمک‌کننده است. والدین باید نگرانی‌های کودک را جدی بگیرند. بررسی خروپف، تنفس دهانی و خواب نا آرام نیز مهم است.

مراجعه دوره‌ای به دندان‌پزشک می‌تواند آسیب دندان‌ها را زودتر نشان دهد.

در بسیاری از کودکان، دندان قروچه با رشد کاهش می‌یابد. اما درد، آسیب دندان و اختلال خواب باید درمان شوند. مراجعه زودهنگام از گسترش آسیب جلوگیری می‌کند.

هدف اصلی، محافظت از دندان‌ها و رسیدگی به علت احتمالی است.