دردهای مزمن فقط از آسیب عضله، استخوان یا مفصل ناشی نمی‌شوند. در برخی افراد، بخشی از سیستم عصبی سمپاتیک در ایجاد یا ادامه درد نقش دارد. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است از بلاک سمپاتیک به‌عنوان یک روش تشخیصی یا درمانی استفاده کند.

سیستم عصبی سمپاتیک بخشی از سیستم عصبی خودکار است و در فعالیت‌هایی مانند تنظیم جریان خون، تعریق و پاسخ بدن به شرایط استرس‌زا نقش دارد. در برخی دردها، فعالیت این مسیرهای عصبی ممکن است در ادامه درد نقش داشته باشد.

بلاک سمپاتیک چیست؟

بلوک یا بلاک سمپاتیک، با تزریق داروی بی‌حسی در اطراف اعصاب سمپاتیک، انتقال پیام‌های مرتبط با درد را برای مدتی کاهش داده و درد را کم می‌کند. به این روش بلوک گانگلیون سمپاتیک هم گفته می‌شود.

به‌طور کلی، اصطلاح بلوک گانگلیون سمپاتیک به تزریق دارو در اطراف مجموعه‌ای از اعصاب سمپاتیک برای کاهش یا بررسی درد اشاره دارد.

این روش نوعی بلاک عصبی محسوب می‌شود که طی آن، داروی بی حسی در نزدیکی گروه مشخصی از اعصاب تزریق می‌شود تا فعالیت آن‌ها برای مدتی کاهش یابد و مشخص شود که آیا درد با سیستم سمپاتیک ارتباط دارد یا خیر.

اثربخشی و مدت اثر این درمان در افراد مختلف متفاوت است و برای همه انواع درد مناسب نیست.

انواع بلاک سمپاتیک

محل تزریق بلوک براساس ناحیه درد انتخاب می‌شود.

برای دردهای قسمت بالایی بدن، به‌ویژه سر، گردن و اندام فوقانی، ممکن است بلاک گانگلیون ستاره‌ای در ناحیه گردن انجام شود.

برای دردهای اندام تحتانی، بلاک سمپاتیک کمری در قسمت پایین کمر کاربرد دارد.

کاربردهای بلوک سمپاتیک

یکی از کاربردهای مهم این روش، کمک به کنترل برخی دردهای مزمن است. برای مثال، استفاده از آن در سندرم درد منطقه‌ای پیچیده (CRPS) رایج است. این سندرم اختلالی است که می‌تواند پس از آسیب یا جراحی ایجاد شود و با درد شدید و مداوم همراه است.

بسته به نوع و محل بلوک، این روش ممکن است در شرایط دیگری مانند موارد زیر قابل استفاده باشد:  

• برخی دردهای پس از زونا
• دردهای مرتبط با اختلال جریان خون
• سندرم رینود
• درد فانتوم
• بعضی دردهای مزمن اندام‌ها
• برخی مشکلات مرتبط با تعریق بیش از حد
• دردهای اندام فوقانی

کاربرد مهم دیگر بلاک سمپاتیک، کمک به تشخیص منبع درد است. اگر درد پس از تزریق کاهش پیدا کند، این پاسخ می‌تواند به پزشک در ارزیابی نقش سیستم عصبی سمپاتیک در ایجاد درد کمک کند.

توجه داشته باشید پاسخ به درمان در همه بیماران یکسان نیست. شواهد درباره میزان اثربخشی بلوک‌های سمپاتیک برای تمام دردهای مزمن هم محدود است.

بلوک سمپاتیک برای چه کسانی مناسب است؟

معمولاً پزشک یا متخصص درد، بلوک سمپاتیک را زمانی در نظر می‌گیرد که درد مزمن با فعالیت سیستم سمپاتیک مرتبط به نظر برسد. همچنین روش‌های ساده‌تر مانند استراحت، درمان دارویی و فیزیوتراپی نتیجه کافی ایجاد نکند.

تصمیم نهایی باید پس از بررسی علت درد، سابقه بیماری‌ها و درمان‌های قبلی گرفته شود.

مراجعه به یک متخصص یا کلینیک درد می‌تواند برای مشخص‌کردن اینکه آیا این روش برای بیمار مناسب است یا خیر کمک‌کننده باشد.

وجود عفونت، برخی مشکلات انعقادی یا مصرف داروهایی که خطر خونریزی را افزایش می‌دهند؛ احتمالاً نیازمند تغییر برنامه درمان یا به‌تعویق‌انداختن تزریق است.

نحوه تزریق بلاک سمپاتیک

پیش‌از انجام تزریق، پزشک سابقه پزشکی و داروهای مصرفی شما را بررسی می‌کند و ممکن است دستورهایی درباره خوردن، آشامیدن یا بعضی داروها ارائه دهد.

در روز انجام بلاک، باید در وضعیت مناسب روی تخت قرار بگیرید. محل ورود سوزن ضدعفونی و با داروی موضعی بی‌حس می‌شود.

پزشک معمولاً با استفاده از روش‌های تصویربرداری مانند فلوروسکوپی یا سونوگرافی، مسیر سوزن را هدایت می‌کند تا دارو در محل مناسب تزریق شود.

در برخی روش‌ها مقدار کمی ماده حاجب نیز برای اطمینان از قرارگیری درست سوزن استفاده می‌شود. سپس داروی بی‌حسی و در بعضی موارد داروی ضدالتهاب تزریق می‌شود.

مدت انجام این فرایند معمولاً کوتاه است و پس از آن بیمار برای مدتی تحت‌نظر قرار می‌گیرد.

مراقبت‌های بعد از تزریق بلاک سمپاتیک

پس از تزریق بلاک، لازم است بیمار مدت کوتاهی در مرکز درمانی تحت‌نظر بماند.

اگر برای انجام تزریق، آرام بخش دریافت کرده باشید، رانندگی در همان روز مناسب نیست و بهتر است فرد دیگری شما را به منزل برساند.

عوارض تزریق بلاک سمپاتیک

درد یا حساسیت خفیف در محل تزریق ممکن است ایجاد شود و معمولاً موقتی است.

پس از بلوک سمپاتیک کمری ممکن است برای مدتی احساس گرما، ضعف یا تغییر حس در اندام ایجاد شود.

بعد از بلوک گانگلیون ستاره‌ای نیز افتادگی موقت پلک، گرفتگی صدا، قرمزی چشم یا احساس گرفتگی در گلو ممکن است دیده شود که اغلب کوتاه‌مدت هستند.

درد شدید یا رو به افزایش، تب، علائم عفونت، ضعف غیرعادی، مشکل تنفسی یا سایر علائم شدید پس از تزریق نیازمند تماس فوری با پزشک هستند.

همچنین بهتر است تغییر شدت درد پس از بلاک ثبت شود؛ زیرا میزان پاسخ بیمار می‌تواند در تصمیم‌گیری برای ادامه درمان اهمیت داشته باشد.