وقتی دندان بر اثر پوسیدگی، شکستگی یا فرسایش بخش زیادی از استحکام خود را از دست می‌دهد، پرکردن ساده نمی‌تواند به‌طور کامل از آن محافظت کند. در چنین شرایطی، روکش دندان بخش باقی‌مانده دندان را می‌پوشاند و به حفظ عملکرد آن کمک می‌کند. روکش‌ها علاوه‌بر افزایش استحکام، می‌توانند شکل و ظاهر دندان را نیز بهبود دهند.

جنس و نوع روکش برای همه یکسان نیست. محل دندان، میزان آسیب، فشار جویدن، شرایط لثه و نیاز زیبایی در انتخاب بهترین نوع روکش دندان نقش دارند.

روکش دندان چیست؟

کراون یا روکش دندان پوششی شبیه دندان است که روی قسمت قابل مشاهده آن قرار می‌گیرد. دندانپزشک ابتدا دندان را آماده می‌کند و سپس روکشی با اندازه و شکل متناسب روی آن قرار می‌دهد. هدف از این کار، محافظت از دندان ضعیف و بازگرداندن شکل، استحکام و عملکرد آن است.

روکش ممکن است برای دندان شکسته، پوسیده، ساییده‌شده یا عصب‌کشی‌شده استفاده شود. همچنین روکش در گروه درمان‌های پروتز دندان است و می‌تواند روی ایمپلنت قرار بگیرد یا بخشی از بریج دندان باشد.

انواع روکش دندان

جنس روکش بر استحکام، ظاهر، میزان تراش دندان و دوام آن تاثیر می‌گذارد. روکش‌های فلزی، سرامیکی، زیرکونیا، PFM و رزینی از انواع رایج هستند.

روکش تمام سرامیک و زیرکونیا

روکش تمام سرامیک به‌دلیل رنگ و ظاهر طبیعی، به‌ویژه برای دندان‌هایی که هنگام لبخند دیده می‌شوند، کاربرد دارد. این نوع روکش فاقد بخش فلزی است و می‌تواند برای افراد دارای حساسیت به برخی فلزات نیز مناسب باشد.

روکش زیرکونیا نیز نوعی روکش سرامیکی با استحکام بالاست. این ماده می‌تواند فشار جویدن را تحمل کند و بسته به شرایط برای دندان‌های جلو یا عقب استفاده شود.

انتخاب میان سرامیک و زیرکونیا به محل دندان، میزان فشار و نیاز زیبایی بستگی دارد.

روکش PFM

روکش پی اف ام، از یک ساختار فلزی در داخل و پوشش پرسلن هم‌رنگ دندان در خارج تشکیل می‌شود. این ترکیب باعث می‌شود روکش هم استحکام مناسبی داشته باشد و هم از نظر ظاهری به دندان طبیعی نزدیک شود.

از معایب آن می‌توان به احتمال لب‌پریدگی پرسلن و نمایان‌شدن بخش فلزی در طول زمان اشاره کرد. به همین دلیل، در بعضی شرایط روکش‌های تمام‌سرامیک یا زیرکونیا از نظر زیبایی ترجیح داده می‌شوند.

روکش فلزی

روکش‌های فلزی از آلیاژهایی مانند طلا، پالادیوم، نیکل یا کروم ساخته می‌شوند و در برابر فشار جویدن و شکستگی مقاومت بالایی دارند. معمولاً برای قراردادن آن‌ها نیز به برداشت کمتری از ساختار دندان نیاز است.

عیب اصلی این روکش‌ها رنگ فلزی آن‌هاست. به همین دلیل، بیشتر برای دندان‌های عقب که کمتر دیده می‌شوند، استفاده می‌شوند.

کاربردهای روکش دندان

دندانپزشک ممکن است روکش را در شرایط زیر پیشنهاد کند:

• محافظت از دندان ضعیف‌شده بر اثر پوسیدگی یا پرکردگی بزرگ
• بازسازی دندان شکسته یا ساییده‌شده
• محافظت از بعضی دندان‌ها پس از درمان ریشه
• پوشاندن ایمپلنت
• کمک به نگه‌داشتن بریج
• بهبود شکل یا ظاهر دندان‌های به‌شدت آسیب‌دیده یا تغییررنگ‌یافته

مزایای روکش دندان

• مهم‌ترین مزیت روکش، محافظت از دندانی است که توان تحمل فشارهای معمول را از دست داده است.
• روکش می‌تواند احتمال شکستگی بخش باقی‌مانده دندان را کاهش داده و جویدن را بهتر کند.
• بازگرداندن شکل طبیعی دندان و بهبود ظاهر نیز از دیگر مزایا هستند.
• روکش مناسب، در صورت مراقبت صحیح، می‌تواند سال‌ها دوام داشته باشد و به حفظ دندان طبیعی کمک کند.

معایب روکش دندان

• برای قراردادن روکش معمولاً باید مقداری از مینای دندان تراشیده شود و این مرحله برگشت‌پذیر نیست.
• بعضی افراد نیز پس از نصب روکش، برای مدتی حساسیت به سرما و گرما دارند.
• روکش ممکن است در طول زمان دچار شکستگی، لب‌پریدگی یا لق‌شدن شود.
• همچنین دندان طبیعی زیر روکش همچنان می‌تواند پوسیده شود، به‌ویژه اگر پلاک در مرز روکش و لثه تجمع پیدا کند.
• احتمال حساسیت به بعضی مواد نیز وجود دارد، هرچند این مشکل شایع نیست.

مراحل نصب روکش دندان

نصب روکش معمولاً طی 2 مرحله کلی انجام می‌شود.

• در مرحله اول، دندانپزشک پس از بی‌حسی، بخش پوسیده یا آسیب‌دیده را برمی‌دارد و دندان را برای روکش شکل می‌دهد. اگر مقدار زیادی از ساختار دندان از دست رفته باشد، ممکن است ابتدا دندان بازسازی شود. سپس از دندان قالب گرفته می‌شود یا اسکن دیجیتال انجام می‌گیرد تا کراون دندان متناسب با آن ساخته شود. تا آماده‌شدن روکش دائمی، معمولاً یک روکش موقت روی دندان قرار می‌گیرد.
• در مرحله بعد، دندانپزشک روکش موقت را برمی‌دارد و تطابق، شکل، رنگ و نحوه تماس روکش دائمی با دندان‌های دیگر را بررسی می‌کند. در نهایت، روکش با مواد مخصوص روی دندان ثابت می‌شود.
• در بعضی مراکز، فناوری دیجیتال امکان ساخت برخی روکش‌ها در یک جلسه را فراهم می‌کند.

مراقبت‌های بعد از نصب روکش

دندان روکش‌شده همچنان به مراقبت روزانه نیاز دارد.

• حداقل 2 بار در روز با خمیردندان حاوی فلوراید مسواک بزنید و فضای بین دندان‌ها را با نخ دندان یا وسایل مناسب تمیز کنید.
• از جویدن یخ، خوراکی‌های بسیار سخت یا چسبناک با دندان روکش‌شده خودداری کنید.
• اگر دندان قروچه دارید، ممکن است دندانپزشک استفاده از محافظ شبانه را توصیه کند.
• در صورت لق‌شدن روکش، شکستگی، درد مداوم یا احساس لبه تیز باید به دندانپزشک مراجعه کنید.
• معاینه‌های دوره‌ای نیز به تشخیص پوسیدگی یا مشکلات روکش در مراحل اولیه کمک می‌کنند.

چه کسانی نباید از روکش دندان استفاده کنند؟

روکش ممکن است برای افرادی که پوسیدگی فعال گسترده، بیماری کنترل‌نشده لثه یا بهداشت دهان ضعیفی دارند، مناسب نباشد.

این موضوع به معنی ممنوعیت قطعی روکش برای گروه مشخصی نیست. اما در بعضی شرایط بهتر است مشکل زمینه‌ای ابتدا درمان شود یا روش دیگری انتخاب شود.

دندان قروچه شدید نیز می‌تواند خطر شکستن یا آسیب‌دیدن روکش را افزایش دهد.

اگر بخش زیادی از دندان طبیعی سالم باشد، تراش آن برای روکش همیشه بهترین انتخاب نیست. در چنین مواردی، دندانپزشک ممکن است روش محافظه‌کارانه‌تری را توصیه کند.

وضعیت هر دندان باید جداگانه توسط دندانپزشک متخصص بررسی شود.

ماندگاری و طول عمر روکش دندان چقدر است؟

طول عمر متوسط روکش‌ها حدود ۵ تا ۱۵ سال است، اما برخی روکش‌ها با مراقبت مناسب مدت بیشتری دوام می‌آورند.

جنس روکش فقط یکی از عوامل موثر بر ماندگاری است. بهداشت دهان، میزان فشار جویدن، دندان قروچه، مصرف خوراکی‌های بسیار سخت و وضعیت دندان زیر روکش نیز بر طول عمر آن تاثیر دارند.

بنابراین هیچ روکشی دائمی نیست و باید وضعیت آن در معاینه‌های دوره‌ای بررسی شود.

اگر روکش ترک بخورد، لق شود یا زیر آن پوسیدگی ایجاد شود، ممکن است به ترمیم یا تعویض نیاز داشته باشد.