نوار قلب یا ECG که به آن الکتروکاردیوگرام و تست ای سی جی هم گفته می‌شود، یکی از پایه‌ای‌ترین و قابل‌اعتمادترین روش‌ها برای ارزیابی سلامت قلب است. این آزمایش سریع و بدون درد، الگوی فعالیت الکتریکی قلب را ثبت کرده و به پزشک کمک می‌کند تا درباره ریتم، ضربان و وضعیت جریان خون قلب اطلاعات دقیقی به‌ دست آورد.

بسیاری از مشکلات قلبی در همان چند ثانیه ثبت نوار قلبی خود را نشان می‌دهند. به همین دلیل این تست جزو اولین مراحل بررسی بیماران با درد قفسه سینه، تپش قلب یا تنگی نفس است. اجرای آسان، هزینه کم و سرعت بالا باعث شده این روش در بیشتر مراکز درمانی قابل انجام باشد.

نوار قلب چیست؟

نوار قلب ثبت لحظه‌ای سیگنال‌های الکتریکی قلب است. هر ضربان قلب با یک جریان الکتریکی آغاز می‌شود که باعث انقباض حفره‌های قلب و حرکت خون در بدن می‌‌گردد. دستگاه این جریان را به‌شکل خطوط موج‌دار روی کاغذ یا نمایشگر ثبت می‌کند.

برای ثبت این امواج، الکترودهای کوچک روی قفسه سینه و گاهی روی دست‌ها یا پاها چسبانده می‌شوند. این الکترودها فقط فعالیت الکتریکی را می‌خوانند و هیچ انرژی‌ای وارد بدن نمی‌کنند.

انواع الکتروکاردیوگرام

تست ای سی جی انواع مختلفی دارد و انتخاب آن بسته به علائم بیمار انجام می‌شود. در ادامه هر نوع را به‌شکل جداگانه بررسی می‌کنیم.

۱. تست در حالت استراحت

فرد آرام روی تخت دراز می‌کشد. الکترودها روی سینه قرار می‌گیرند و دستگاه طی چند ثانیه فعالیت قلب را ثبت می‌کند. این روش رایج‌ترین نوع ECG است.

۲. نوار قلب ورزشی یا تست ورزش

در تست ورزش فرد روی تردمیل یا دوچرخه فعالیت می‌کند و هم‌زمان ضربان و الگوی قلب او ثبت می‌شود.

وقتی علائم بیمار با فعالیت بروز می‌کنند یا احتمال تنگی عروق وجود دارد، این آزمایش کمک‌کننده است.

۳. نوار قلب سرپایی یا قابل‌ حمل

این نوع الکتروکاردیوگرام برای بیمارانی که علائم پراکنده دارند، کاربرد دارد و شامل موارد زیر است:

• هولتر ۲۴ تا ۴۸ ساعته: فعالیت قلب را به‌طور مداوم ثبت می‌کند.
• مانیتور رویداد: فقط هنگام فشردن دکمه توسط بیمار نوار قلب را ضبط می‌کند و برای چند هفته قابل‌استفاده است.
• لوپ رکوردر کاشتنی: زیر پوست قرار می‌گیرد و برای سال‌ها فعالیت قلب را ثبت می‌کند.

امروزه برخی ساعت‌های هوشمند نیز توانایی ثبت یک لید ساده از جریان الکتریکی قلب را دارند.

نوار قلب را کجا انجام دهیم؟

این تست تقریباً در تمامی مراکز درمانی قابل انجام است. اما اگر به دنبال مرکزی با جدیدترین دستگاه الکتروکاردیوگرام به همراه تیم متخصصان قلب و عروق هستید، مرکز قلب و عروق مجتمع پزشکی صدر را به شما پیشنهاد می‌کنیم.

نوار قلب چه مواردی را نشان می‌دهد؟

در کل، نوار قلب تصویری جامع از فعالیت الکتریکی و سلامت عمومی قلب ارائه می‌دهد و به تشخیص سریع مشکلات کمک می‌کند.

الکتروکاردیوگرام ریتم قلب را مشخص می‌کند و نشان می‌دهد ضربان قلب منظم، سریع یا کند است.

ECG می‌تواند حمله قلبی فعلی یا قدیمی را شناسایی کند و همچنین کاهش جریان خون به عضله قلب را نمایش دهد.

تغییرات ساختاری قلب مانند بزرگ‌شدن حفره‌ها، ضخیم‌شدن دیواره‌ها یا ناهنجاری‌های مادرزادی در برخی امواج الکتریکی قلب قابل مشاهده هستند.

علاوه‌بر این، عملکرد درمان‌ها و دستگاه‌هایی مانند ضربان‌ساز با الکتروکاردیوگرام قابل پایش است.

برای تشخیص چه مشکلات و بیماری‌هایی از نوار قلب استفاده می‌کنند؟

الکتروکاردیوگرام در تشخیص طیف گسترده‌ای از بیماری‌های ساختاری و مشکلات قلبی از جمله موارد زیر کاربرد دارد.

• آریتمی‌های قلبی مانند فیبریلاسیون و فلوتر دهلیزی
• نارسایی قلبی
• تاکی‌ کاردی
• برادی ‌کاردی
• نقایص مادرزادی
• بیماری دریچه‌ها
• بزرگ‌شدن حفره‌ها
• سندرم سینوس بیمار
• شناسایی حمله قلبی
• بیماری عروق کرونر
• آنژین قلبی
• سندرم حاد کرونری
• کاردیومیوپاتی
• بلاک شاخه‌ای

علاوه‌بر این موارد، اختلالات التهابی و سایر مشکلات مانند پریکاردیت، میوکاردیت، تب روماتیسمی، سندرم کیوتی طولانی، شوک قلبی، هیپرتانسیون ثانویه و ایست ناگهانی قلب نیز می‌توانند با نوار قلب تشخیص داده شوند.

مراقبت‌های قبل از انجام نوار قلب

قبل از انجام نوار قلب نیازی به آمادگی خاصی نیست، اما رعایت چند نکته ساده به کیفیت نتایج کمک می‌کند.

• از کرم، روغن یا لوسیون روی قفسه سینه استفاده نکنید.
• لباس راحت بپوشید تا دسترسی به سینه آسان باشد.
• قبل از تست ورزشی از مصرف غذای سنگین و کافئین خودداری کنید.
• داروها و مکمل‌هایی که مصرف می‌کنید را به تیم پزشکی اطلاع دهید.
• در صورت وجود ضربان‌ساز پزشک را مطلع کنید.
• اگر موهای قفسه سینه زیاد باشد، ممکن است لازم باشد آن‌ها را بتراشید تا الکترودها بچسبند.

رعایت این نکات باعث می‌شود این تست با کمترین اختلال انجام شود و نتایج قابل اعتماد باشند.

نحوه انجام نوار قلب

اجرای نوار قلب ساده و سریع است و معمولاً کمتر از ده دقیقه طول می‌کشد.

ابتدا فرد روی تخت یا میز معاینه دراز می‌کشد و لباس بالاتنه را درآورده و یا دکمه‌های آن را باز می‌کند.

سپس الکترودها پس از آغشته‌شدن به ژل رسانا، روی قفسه سینه و گاهی دست‌ها یا پاها چسبانده می‌شوند و سیم‌های دستگاه به آن‌ها متصل می‌شوند.

دستگاه الکتروکاردیوگرام سیگنال‌های قلب را به‌شکل موج‌های مشخص ثبت می‌کند.

مدت زمان ثبت واقعی تنها چند ثانیه است، اما کل فرایند شامل آماده‌سازی و اتصال الکترودها ممکن است ۱۰ دقیقه طول بکشد.

در طول ضبط باید بی‌حرکت باشید و صحبت نکنید تا امواج دقیق ثبت شوند.

نکات مهم بعد از نوار قلب

این تست خطر بسیار کمی دارد و معمولاً هیچ عارضه جدی ایجاد نمی‌کند.

گاهی پوست در محل چسب الکترود کمی قرمز می‌شود یا هنگام برداشتن چسب احساس ناراحتی خفیف ایجاد می‌شود.

پس از پایان الکتروکاردیوگرام، فرد می‌تواند به فعالیت‌های روزمره بازگردد. مگر اینکه علائم جدید مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس یا سرگیجه رخ دهد. در این صورت باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود.

نتایج معمولاً همان روز ارائه می‌شوند و در صورت غیرطبیعی‌بودن، ممکن است آزمایش‌های تکمیلی مانند اکوکاردیوگرام یا تست استرس هسته‌ای توصیه شود.

نتایج نوار قلب را چگونه تفسیر کنیم؟

نتایج ECG به‌صورت خطوط موج‌دار روی کاغذ یا نمایشگر دیجیتال ارائه می‌شوند.

مهم‌ترین اجزا عبارتند از موج P که آغاز ضربان دهلیزها را نشان می‌دهد، کمپلکس QRS که انقباض بطن‌ها را نمایش می‌دهد و موج T که بازگشت قلب به‌حالت استراحت را نشان می‌دهد.

در حالت طبیعی، این امواج منظم و با فاصله‌های یکسان تکرار می‌شوند.

هرگونه تغییر در شکل یا فاصله امواج می‌تواند نشان‌دهنده آریتمی، کاهش جریان خون، آسیب عضله قلب یا اختلالات ساختاری باشد.

پزشک متخصص قلب و عروق با تفسیر نوار قلب، نوع و محل مشکل قلبی را تشخیص می‌دهد و در صورت نیاز برنامه درمانی یا نظارتی طولانی‌مدت توصیه می‌کند.