پروستات غده‌ای کوچک در دستگاه تناسلی مردان است که زیر مثانه و نزدیک راست‌روده قرار دارد. تغییر اندازه یا ساختار آن ممکن است با نشانه‌هایی مانند دشواری در شروع ادرار، ضعیف شدن جریان ادرار، تکرر ادرار یا افزایش PSA همراه باشد. سونوگرافی پروستات روشی برای بررسی اندازه، شکل و بافت این غده و ساختارهای اطراف است. این آزمایش با امواج فراصوت انجام می‌شود و از اشعه ایکس استفاده نمی‌کند.

سونوگرافی پروستات چیست؟

سونوگرافی پروستات یک آزمایش تصویربرداری است که امواج صوتی را از طریق پروب یا مبدل، با فرکانس بالا به به داخل بدن می‌فرستد. امواج پس از برخورد با بافت‌ها بازمی‌گردند و کامپیوتر آن‌ها را به تصویر تبدیل می‌کند. پزشک از این تصاویر برای مشاهده اندازه، محل و شکل پروستات و بررسی نواحی غیرعادی، کیست یا غده استفاده می‌کند.

سونوگرافی به‌تنهایی برای تشخیص سرطان پروستات کافی نیست، اما ممکن است برای بررسی علائم، اندازه‌گیری حجم پروستات یا هدایت بیوپسی پروستات استفاده شود.

انواع سونوگرافی پروستات

سونوگرافی پروستات معمولاً به دو روش شکمی و ترانس رکتال انجام می‌شود.

سونوگرافی پروستات از شکم

در سونوگرافی شکم، پروب روی قسمت پایینی شکم و بالای استخوان شرمگاهی حرکت داده می‌شود.

این روش غیرتهاجمی و راحت‌تر به نسبت ترانس رکتال است، اما ممکن است جزئیات پروستات را به‌اندازه آن با دقت نشان ندهد.

در افراد با اضافه وزن زیاد یا زمانی که مثانه به‌اندازه کافی پر نیست، ممکن است کیفیت تصاویر و دقت ارزیابی کاهش یابد. مثانه‌ی پر به عبور بهتر امواج کمک می‌کند.

سونوگرافی ترانس رکتال

در سونوگرافی ترانس رکتال، پروب باریک و پوشانده‌شده با روکش محافظ، همراه با ژل روان‌کننده به‌آرامی وارد راست‌روده می‌شود. نزدیکی راست‌روده به پروستات باعث ایجاد تصاویر دقیق‌تر می‌شود.

این روش که TRUS نیز نامیده می‌شود، برای اندازه‌گیری پروستات و هدایت نمونه برداری کاربرد دارد.

کاربردهای سونوگرافی پروستات

پزشک ممکن است این آزمایش را برای بررسی موارد زیر درخواست کند:

• بزرگی و تغییر شکل غده
• نواحی غیرعادی
• التهاب، آبسه یا کیست
• مشکلات ادراری
• افزایش PSA
• ناباروری مردان

تصاویر زنده می‌توانند به پزشک کمک کنند سوزن بیوپسی را به محل مناسب برساند یا برای اقداماتی مانند براکی تراپی و تخلیه آبسه برنامه‌ریزی کند.

نحوه انجام سونوگرافی پروستات

• در روش شکمی، بیمار معمولاً به پشت دراز می‌کشد. ژل روی پوست پایین شکم قرار می‌گیرد و کارشناس پروب را روی پوست حرکت می‌دهد تا تصاویر ثبت شوند. این روش درد ندارد، اما فشار پروب ممکن است احساس پری مثانه را بیشتر کند.

• در روش ترانس رکتال، بیمار اغلب به پهلو می‌خوابد و زانوها را خم می‌کند. پروب که تقریباً به‌اندازه یک انگشت است، پس از پوشاندن و چرب شدن، به‌آرامی وارد راست‌روده می‌شود. کارشناس آن را کمی جابه‌جا می‌کند تا تصاویر از زاویه‌های مختلف گرفته شوند. آزمایش معمولاً دردناک نیست، ولی ممکن است فشار یا ناراحتی کوتاهی ایجاد کند و اغلب ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد. اصطلاح TRUS در منابع پزشکی به همین روش داخلی اشاره دارد.

آمادگی قبل از سونوگرافی پروستات

آمادگی برای سونوگرافی پروستات، به نوع آزمایش و هدف آن بستگی دارد.

برای روش شکمی معمولاً مثانه باید پر باشد. ممکن است از بیمار خواسته شود حدود ۵۰۰ میلی‌لیتر آب را ۳۰ دقیقه پیش از مراجعه بنوشد و تا پایان تصویربرداری ادرار نکند.

در روش ترانس رکتال ممکن است استفاده از تنقیه چند ساعت پیش از آزمایش توصیه شود.

اگر هم‌زمان نمونه‌برداری انجام شود، ممکن است پزشک قطع موقت داروهای رقیق‌کننده خون را توصیه کند یا آنتی‌بیوتیک تجویز کند.

بیمار نباید بدون دستور پزشک مصرف داروهای رقیق‌کننده خون را قطع کند.

پوشیدن لباس راحت و اطلاع دادن حساسیت به لاتکس یا داروها نیز مهم است.

برای سونوگرافی پروستات باید ناشتا بود؟

برای سونوگرافی معمول پروستات یا راست‌روده، اغلب نیازی به ناشتا بودن نیست و فرد می‌تواند خوردن و آشامیدن را ادامه دهد.

دستور مرکز تصویربرداری در اولویت است؛ زیرا انجام هم‌زمان نمونه برداری، دریافت آرام‌بخش یا برخی بیماری‌ها نیاز به آمادگی متفاوتی دارند. در روش شکمی، پر بودن مثانه معمولاً مهم‌تر از ناشتا بودن است.

اندازه طبیعی پروستات در سونوگرافی چقدر است؟

میانگین ابعاد پروستات یک مرد جوان سالم حدود ۳٫۷۵ تا ۴ سانتی‌متر عرض، ۲٫۵ تا ۳ سانتی‌متر ارتفاع و ۳٫۱ تا ۳٫۸ سانتی‌متر طول است.

حجم متوسط آن نیز حدود ۲۰ تا ۲۵ سانتی‌متر مکعب یا میلی‌لیتر گزارش می‌شود. حجم پروستات از اندازه‌گیری سه بُعد و یک فرمول مشابه محاسبه حجم بیضی به دست می‌آید.

لازم به ذکر است که این اعداد تقریبی‌اند و مرز قطعی بیماری محسوب نمی‌شوند.

اندازه پروستات معمولاً با افزایش سن بیشتر می‌شود و ارتباط آن با شدت علائم همیشه مستقیم نیست.

نتیجه باید با توجه به سن، علائم، PSA و نظر پزشک تفسیر شود.