پروستات غده‌ای کوچک در دستگاه تولیدمثل مردان است که زیر مثانه قرار دارد. سرطان پروستات زمانی ایجاد می‌شود که سلول‌های این غده به‌صورت غیرعادی رشد و تکثیر کنند. بعضی از تومورهای پروستات رشد بسیار آهسته‌ای دارند و ممکن است سال‌ها مشکل جدی ایجاد نکنند. اما برخی انواع بیماری سریع‌تر پیشرفت می‌کنند و می‌توانند به استخوان‌ها، غدد لنفاوی یا اندام‌های دیگر گسترش یابند.

تشخیص زودهنگام سرطان پروستات معمولاً احتمال کنترل و درمان بیماری را افزایش می‌دهد. انتخاب روش درمان فقط به نوع تومور بستگی ندارد. پزشک مرحله بیماری، درجه سلول‌های سرطانی، میزان  PSA، سن و شرایط عمومی بیمار را نیز در نظر می‌گیرد.

سرطان پروستات چیست؟

سرطان پروستات از رشد کنترل‌نشده سلول‌های این غده آغاز می‌شود. سلول‌های غیرعادی ممکن است توده‌ای تشکیل دهند و به بافت‌های اطراف نفوذ کنند. اگر این سلول‌ها از تومور اولیه جدا شوند و از طریق خون یا سیستم لنفاوی به بخش‌های دیگر بدن برسند، سرطان متاستاتیک، ثانویه، یا منتشرشده نامیده می‌شود.

بسیاری از تومور‌های پروستات در مراحل اولیه به غده محدود می‌مانند و آهسته رشد می‌کنند. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است به‌جای درمان فوری، نظارت منظم را پیشنهاد کند.

سرطان‌های دارای درجه بالا یا خارج‌شده از پروستات معمولاً به درمان فعال نیاز دارند.

علائم سرطان غده پروستات

متاسفانه سرطان پروستات در مراحل اولیه اغلب علامتی ایجاد نمی‌کند.

حتی مشکلات ادراری نیز همیشه نشانه سرطان نیستند؛ زیرا بزرگ‌شدن خوش‌خیم، التهاب و عفونت پروستات می‌توانند علائم مشابهی به وجود آورند.

در ادامه علائم بدخیمی و علائمی که نشانه مشکلات خوش‌خیم غده پروستات هستند را بررسی می‌کنیم.

علائم بدخیمی (علائم احتمالی سرطان پروستات)

در بعضی بیماران با تومورهای پروستات، مشکلاتی مانند دشواری در شروع ادرار، کاهش قدرت جریان، تکرر، خون در ادرار یا مایع منی و اختلال نعوظ ایجاد می‌شود.

اگر بیماری گسترش یابد، احتمال بروز درد مداوم استخوان، کمر یا لگن، کاهش وزن بدون دلیل، خستگی و ضعف دست یا پا افزایش پیدا می‌کند.

وجود این علائم به‌تنهایی سرطان پیشرفته را ثابت نمی‌کند، اما بررسی جامع پزشکی آن‌ها ضروری است.

علائم خوش‌خیم و مشابه سرطان

تومور خوش‌خیم پروستات، سرطان محسوب نمی‌شود و به اندام‌های دیگر گسترش پیدا نمی‌کند.

این عارضه می‌تواند باعث تکرر و فوریت ادرار، بیدارشدن شبانه، دشواری در شروع ادرار، ضعیف یا منقطع‌شدن جریان و احساس تخلیه ناقص مثانه شود.

ازآنجاکه بخشی از این نشانه‌ها با علائم سرطان مشترک‌اند، نمی‌توان فقط از روی علائم میان بیماری خوش‌خیم و بدخیم تفاوت گذاشت. برای تشخیص دقیق باید آزمایش‌ها و بررسی‌های تکمیلی انجام شوند.

چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به سرطان پروستات هستند؟

احتمال ابتلا به سرطان غده پروستات با افزایش سن بیشتر می‌شود و این بیماری اغلب پس از ۵۰ سالگی تشخیص داده می‌شود. اگر پدر، برادر یا یکی دیگر از بستگان نزدیک فرد، قبلاً به سرطان پروستات مبتلا شده باشد، احتمال ابتلای او نیز بیشتر می‌شود. برخی تغییرات ژنتیکی ارثی مرتبط با سرطان‌های خانوادگی نیز می‌توانند احتمال ابتلا را بیشتر کنند.

همچنین اضافه وزن ممکن است با احتمال ایجاد سرطان پروستات یا عود بیماری ارتباط داشته باشد.

درنظر داشته باشید وجود عامل خطر به معنای ابتلای قطعی نیست و سرطان می‌تواند در افراد بدون سابقه خانوادگی نیز ایجاد شود.

روش‌های تشخیص سرطان پروستات

تشخیص سرطان پروستات با ترکیبی از معاینه، آزمایش خون، تصویربرداری و بررسی نمونه بافت انجام می‌شود. هیچ آزمایش اولیه‌ای به‌تنهایی وجود سرطان را قطعی نمی‌کند.

آزمایش PSA و معاینه پروستات

آزمایش PSA مقدار پروتئینی را اندازه‌گیری می‌کند که سلول‌های پروستات تولید می‌کنند. افزایش آن ممکن است با سرطان ارتباط داشته باشد. التهاب، عفونت و تومور خوش‌خیم نیز می‌توانند مقدار PSA را بالا ببرند.

در معاینه انگشتی، پزشک از راه راست‌روده اندازه، شکل و بافت پروستات را بررسی می‌کند. در صورت غیرطبیعی‌بودن نتایج، مراجعه به یک مرکز اورولوژی برای ادامه بررسی‌ها لازم است.

تصویربرداری از پروستات

ام ‌آر ‌آی پروستات می‌تواند نواحی مشکوک را مشخص کند و به تصمیم‌گیری درباره نمونه برداری کمک کند.

سونوگرافی پروستات نیز معمولاً با قراردادن پروب باریکی در راست‌روده انجام می‌شود و تصویر غده را نشان می‌دهد. این روش ممکن است برای هدایت سوزن بیوپسی نیز استفاده شود.

پس از تایید بیماری، ام ‌آر‌ آی، سی ‌تی ‌اسکن، اسکن استخوان یا PET اختصاصی  PSMA، می‌توانند گسترش احتمالی سرطان را مشخص کنند.

بیوپسی و تعیین مرحله

بیوپسی پروستات شامل برداشتن قطعات کوچکی از بافت و بررسی آن‌ها در آزمایشگاه است. این آزمایش وجود سرطان، نوع سلول‌ها و میزان غیرعادی‌بودن آن‌ها را مشخص می‌کند.

در نهایت، پزشک نتیجه بیوپسی، میزان PSA و یافته‌های تصویربرداری را برای تعیین مرحله و درجه بیماری کنار هم قرار می‌دهد. این اطلاعات در انتخاب درمان و برآورد احتمال پیشرفت بیماری اهمیت فراوانی دارند.

روش‌های درمان سرطان پروستات

درمان سرطان پروستات براساس مرحله، درجه، سرعت رشد، سن، سلامت عمومی و ترجیحات بیمار انتخاب می‌شود و شامل موارد زیر است:

نظارت فعال و درمان‌های موضعی

پایش فعال، برای برخی سرطان‌های کم‌خطر مناسب است. بیمار به‌طور منظم با آزمایش  PSA، معاینه، تصویربرداری و گاهی نمونه برداری پیگیری می‌شود و در صورت رشد بیماری، درمان آغاز خواهد شد.

جراحی برای برداشتن پروستات و پرتودرمانی از گزینه‌های رایج بیماری محدود به غده هستند.

در بعضی شرایط، روش‌هایی مانند انجماد یا امواج متمرکز نیز برای تخریب بافت سرطانی بررسی می‌شوند.

درمان‌های دارویی و عمومی بدن

درمان هورمونی اثر هورمون‌هایی را که سلول‌های سرطانی پروستات برای رشد به آن‌ها وابسته‌اند، کاهش می‌دهد. این روش ممکن است به‌تنهایی یا همراه پرتودرمانی انجام شود.

شیمی درمانی بیشتر در بیماری پیشرفته یا مقاوم به درمان هورمونی کاربرد دارد. درمان هدفمند و ایمنی‌درمانی نیز برای بعضی بیماران و براساس ویژگی‌های ژنتیکی یا زیستی تومور انتخاب می‌شوند.

درمان رادیونوکلئید

درمان رادیونوکلئید نوعی درمان هدفمند است که ماده پرتوزا را از طریق خون به سلول‌های سرطانی می‌رساند.

این روش بیشتر برای برخی بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته یا متاستاتیک به کار می‌رود. بعضی مواد پرتوزا نیز نواحی درگیر استخوان را هدف قرار می‌دهند.

سرطان پروستات چقدر خطرناک است و طول عمر بیماران چقدر است؟

میزان خطر به مرحله بیماری بستگی دارد. نرخ بقای نسبی پنج‌ساله برای سرطان موضعی و منطقه‌ای بیش از ۹۹ درصد است.

این میزان برای سرطان متاستاتیک حدود ۳۸ درصد و برای مجموع مراحل ۹۸ درصد گزارش شده است.

این اعداد براساس مطالعات روی مردانی هستند که بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱ در آمریکا بیماری آنها تشخیص داده شده است.

آیا سرطان پروستات فعالیت جنسی را محدود می‌کند؟

تا حدودی بله. خود بیماری و درمان آن می‌تواند بر میل جنسی، نعوظ، ارگاسم و باروری اثر بگذارند.

جراحی ممکن است اعصاب موثر بر نعوظ را درگیر کند. پرتودرمانی نیز می‌تواند به عروق یا اعصاب مرتبط با عملکرد جنسی آسیب برساند و گاهی باعث ارگاسم خشک شود.

همچنین درمان هورمونی ممکن است میل جنسی و توانایی ایجاد یا حفظ نعوظ را کاهش دهد.

شدت این تغییرات به سن، عملکرد جنسی پیش از درمان و نوع درمان بستگی دارد. بهتر است بیمار پیش از شروع درمان درباره حفظ باروری و عوارض جنسی با پزشک گفت‌وگو کند.