سرطان رحم و تخمدان یکی از شایع‌ترین سرطان‌های زنان است که بیشتر در سنین میانسالی و پس از یائسگی رخ می‌دهد. شناخت علائم اولیه و عوامل خطر آن می‌تواند نقش بزرگی در تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر ایفا کند.

این بیماری از لایه داخلی رحم، یعنی آندومتر، آغاز می‌شود و در صورت پیشرفت می‌تواند به دیگر نواحی بدن گسترش یابد. در این متن، با بررسی کامل علائم، علل، روش‌های پیشگیری، تشخیص و درمان سرطان رحم و تخمدان، تلاش می‌کنیم آگاهی دقیق و کاربردی در اختیار شما قرار دهیم.

سرطان رحم چیست؟

سرطان رحم نوعی سرطان است که زمانی بروز می‌کند که سلول‌های غیرطبیعی در رحم شروع به رشد بی‌رویه و خارج از کنترل کنند.

سرطان رحم دو نوع اصلی دارد:

• سرطان آندومتر: حدود 95 درصد موارد سرطان رحم و تخمدان از این نوع هستند و از لایه داخلی رحم یعنی آندومتر، آغاز می‌شود. به همین دلیل، در بسیاری از منابع، دو اصطلاح سرطان آندومتر و سرطان رحم به‌جای یکدیگر به‌کار می‌روند.
• سارکوم رحم: نوع نادری از سرطان است که در لایه عضلانی دیواره رحم (میومتر) رشد می‌کند. این نوع سرطان معمولاً در مراحل اولیه قابل تشخیص است، زیرا در بیشتر موارد با علائمی مانند خون‌ریزی‌های غیرعادی رحم همراه است.

علائم سرطان رحم چیست؟

علائم سرطان رحم ممکن است مشابه بسیاری از بیماری‌های دیگر دستگاه تناسلی باشد، اما برخی نشانه‌ها می‌توانند هشداردهنده باشند. از جمله این علائم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خون‌ریزی واژینال بین دو قاعدگی یا پس از یائسگی (حتی به مقدار کم)
• ترشحات غیرطبیعی شفاف یا سفید در زنان یائسه
• درد یا گرفتگی در ناحیه زیر شکم (لگن)
• خون‌ریزی‌های شدید، طولانی یا مکرر در زنان بالای ۴۰ سال

در صورت مشاهده هریک از این علائم، مراجعه به پزشک برای بررسی و تشخیص دقیق، ضروری است. تشخیص زودهنگام می‌تواند درمان را آسان‌ و مؤثرتر کند.

چه کسانی در معرض سرطان رحم هستند؟

برخی زنان بیش از دیگران در معرض ابتلا به سرطان رحم و تخمدان هستند. عواملی مانند سن بالا (بیش از ۵۰ سال)، چاقی، دیابت، شروع قاعدگی زودهنگام، یائسگی دیرهنگام، نداشتن سابقه بارداری و سابقه خانوادگی سرطان می‌توانند خطر ابتلا را افزایش دهند.

اختلالات هورمونی مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک و درمان با استروژن بدون پروژسترون نیز از جمله عوامل خطر مهم هستند.

همچنین، زنانی که قبلاً پرتودرمانی ناحیه لگن داشته‌اند یا داروی تاموکسیفن مصرف کرده‌اند، بیشتر در معرض این بیماری قرار دارند.

روش‌های تشخیص سرطان رحم و تخمدان

برای تشخیص سرطان رحم، از روش‌های متنوع و گام‌به‌گامی استفاده می‌شود که در دسته‌های زیر قابل بررسی هستند.

۱. معاینه بالینی

پزشک ابتدا با بررسی شرح‌حال بیمار، معاینه شکم و لگن و ارزیابی علائم (مثل خون‌ریزی غیرطبیعی)، احتمال ابتلا را بررسی می‌کند. معاینه لگنی با استفاده از اسپکولوم و لمس شکم انجام می‌شود.

۲. تصویربرداری پزشکی

تصویربردار‌های زیر برای تشخیص سرطان رحم و تخمدان کاربرد دارند.

• سونوگرافی ترانس ‌واژینال: با واردکردن پروب به واژن، تصاویر دقیقی از رحم و ضخامت آندومتر ارائه می‌دهد.
• سونوگرافی شکمی: از سطح شکم و با مثانه پر انجام می‌شود.
• ام آر آی: برای بررسی دقیق بافت رحم و میزان گسترش احتمالی سرطان
• سی تی اسکن: برای بررسی دقیق ساختار داخلی رحم
• پت اسکن: در مواردی که تشخیص بسیار دشوار باشد.

۳. نمونه‌برداری (بیوپسی)

نمونه ‌برداری از بافت رحم، برای انجام آزمایشات بیشتر به روش‌های زیر انجام می‌شود.

• بیوپسی آندومتر: با واردکردن لوله‌ای نازک به رحم و گرفتن نمونه از آندومتر انجام می‌شود.
• هیستروسکوپی: دستگاهی نازک با دوربین از واژن وارد رحم شده و تصاویر دقیقی ارائه می‌دهد؛ هم‌زمان می‌توان نمونه‌برداری هم انجام داد.
• کورتاژ (D&C): در اتاق عمل و با بی‌حسی یا بیهوشی برای برداشت دقیق‌تر بافت انجام می‌شود.

۴. آزمایش خون

آزمایشات خونی که به تشخیص دقیق‌تر کمک می‌کنند، شامل موارد زیر هستند.

• آزمایش CA-125 ممکن است برای بررسی پروتئین CA-125 که در برخی سرطان‌ها افزایش می‌یابد، انجام شود.

نکته: تست پاپ اسمیر برای تشخیص سرطان دهانه رحم است، نه سرطان رحم.

آیا می‌توان از بروز سرطان رحم پیشگیری کرد؟

اگرچه راه قطعی برای پیشگیری از این نوع سرطان وجود ندارد، اما می‌توان با کاهش عوامل خطر، احتمال بروز آن را کم کرد. حفظ وزن سالم، کنترل دیابت، افزایش فعالیت بدنی و کاهش مصرف غذاهای پرچرب نقش مهمی در کاهش خطر دارند.

استفاده از قرص‌های ضدبارداری ترکیبی (استروژن و پروژسترون) نیز ممکن است تا حدی محافظت‌کننده باشد؛ البته به شرطی که پزشک متخصص تایید کند.

روش‌های درمان سرطان رحم

درمان سرطان در رحم بسته به‌ نوع، مرحله بیماری و شرایط فردی بیمار متفاوت است. در بیشتر موارد، جراحی نخستین و اصلی‌ترین روش درمانی به‌شمار می‌رود. در ادامه روش‌های درمان این نوع سرطان را آورده‌ایم.

جراحی هیسترکتومی

رایج‌ترین درمان، برداشتن رحم و دهانه رحم است. در برخی موارد، تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ نیز برداشته می‌شوند تا خطر بازگشت سرطان کاهش یابد.

جراحی ممکن است به‌روش باز، واژینال، لاپاراسکوپی یا روباتیک انجام شود. در صورت گسترش سرطان، برداشت غدد لنفاوی نیز لازم است.

پرتودرمانی

در این روش از اشعه رادیواکتیو برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود.

این نوع درمان ممکن است به‌صورت خارجی یا داخلی (براکی‌تراپی) انجام شود.

پرتودرمانی گاه به‌عنوان درمان مکمل بعد از جراحی یا جایگزین برای افرادی که توان جراحی ندارند، به‌کار می‌رود.

شیمی‌درمانی

در این روش داروهای قوی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود، مخصوصاً در سرطان‌های پیشرفته یا عودکننده.

تزریق دارو معمولاً به‌صورت وریدی و توسط متخصص انجام می‌شود.

هورمون‌درمانی

در زنانی که سرطان آن‌ها به هورمون‌ها حساس است، داروهایی مانند پروژسترون به‌صورت قرص یا تزریق برای کنترل رشد سرطان به‌کار می‌رود. با این‌حال، در همه موارد این نوع درمان لازم نیست.

ایمونوتراپی

با تقویت سیستم ایمنی، پزشکان به بدن کمک می‌کنند سلول‌های سرطانی را شناسایی و نابود کنند.

درمان هدفمند

داروهایی مانند لنواتینیب به‌طور خاص، ویژگی‌های سلول‌های سرطانی را هدف قرار داده و از رشد آن‌ها جلوگیری می‌کنند. این درمان‌ها کاملاً اختصاصی هستند.

مراقبت تسکینی

در موارد پیشرفته، برای بهبود کیفیت زندگی، کاهش درد و کنترل علائم استفاده می‌شود. این نوع درمان، در مراحل آخر سرطان است.

طول عمر بیماران سرطان رحم و تخمدان چقدر است؟

طول عمر بیماران مبتلا به سرطان رحم بستگی به مرحله تشخیص و شرایط فردی دارد.

اگر بیماری در مراحل اولیه و محدود به رحم شناسایی شود، نرخ بقای پنج‌ساله تا 95% می‌رسد. در مجموع، 81% از بیماران حداقل پنج سال پس از تشخیص زنده می‌مانند.

اما اگر سرطان به سایر اندام‌ها گسترش یافته باشد، این نرخ به 17% کاهش می‌یابد. تشخیص زودهنگام و درمان به‌موقع، نقش مهمی در بهبود پیش‌آگهی و افزایش طول عمر دارد.