خونریزی گوارشی یکی از مشکلات شایع و گاه خطرناک دستگاه گوارش است که می‌تواند از مسیر فوقانی یا تحتانی دستگاه گوارش شروع به پیشرفت کند. این وضعیت نه‌تنها باعث ایجاد ناراحتی و کاهش کیفیت زندگی بیمار می‌شود، بلکه در موارد شدید می‌تواند تهدیدکننده زندگی بیمار باشد.

خونریزی دستگاه گوارش دلایل متعددی دارد؛ از زخم‌های معده و اثنی‌ عشر گرفته تا بیماری‌های التهابی روده و واریس‌های مری.

شناخت علائم، تشخیص به‌موقع و مدیریت مناسب این وضعیت از اهمیت بالایی برخوردار است، چراکه تاخیر در درمان می‌تواند پیامدهای جدی برای بیمار داشته باشد.

خونریزی گوارشی چیست؟

خونریزی گوارشی به هر نوع خونریزی از بخش‌های مختلف دستگاه گوارش (دهان تا مقعد) گفته می‌شود. این خونریزی ممکن است آشکار باشد (مانند خون در مدفوع یا استفراغ خونی)، یا پنهان باشد و تنها از طریق آزمایش‌های خون مشخص شود.

بسته به محل درگیری، خونریزی گوارشی را به بالای دستگاه گوارش (مری، معده، اثنی‌ عشر)، روده کوچک (ژژنوم، ایلئوم) یا پایین دستگاه گوارش (روده بزرگ، رکتوم، مقعد) تقسیم می‌کنند.

دلایل بروز خونریزی دستگاه گوارش چیست؟

همان‌طور که ذکر کردیم، خونریزی دستگاه گوارش می‌تواند ناشی از مشکلات بخش بالایی یا پایینی باشد.

در خونریزی بالای دستگاه گوارش، شایع‌ترین علت زخم معده یا زخم اثنی‌عشر است که به‌دنبال آسیب ناشی از اسید معده یا داروهای ضدالتهابی ایجاد می‌شود. سایر علل، شامل پارگی مری، خونریزی واریس‌های مری، التهاب مری، فتق هیاتال و رشدهای غیرطبیعی تومورها هستند.

 در پایین دستگاه گوارش، علل رایج خونریزی شامل بیماری دیورتیکولار، التهاب روده مانند بیماری کرون و کولیت اولسراتیو، پولیپ‌ها و تومورهای روده، هموروئیدها، فیشر مقعد و التهابات رکتوم هستند. عوامل دیگر مانند مصرف الکل، عفونت یا بیماری‌های کبدی نیز می‌توانند نقش داشته باشند.

علائم خونریزی گوارشی

نشانه‌ها و علائم خونریزی دستگاه گوارش بسته به محل و شدت خونریزی متفاوت است.

در موارد آشکار، بیمار ممکن است خون استفراغ کند که قرمز یا به رنگ قهوه‌ای تیره شبیه تفاله قهوه است. همچنین اگر خونریزی در قسمت پایینی باشد، مدفوع سیاه و قیری یا خون در مدفوع رایج است.

اگر خونریزی پنهان باشد (خون مشاهده نشود)، علائم شامل سرگیجه، ضعف، تنگی نفس، درد شکم و کاهش انرژی است.

در خونریزی شدید یا ناگهانی، فرد ممکن است دچار شوک شود که با پوست سرد و مرطوب، رنگ پریدگی، کاهش ادرار، تپش قلب سریع، فشار خون پایین و تغییرات ذهنی همراه است و نیازمند مراقبت فوری پزشکی است.

آیا خونریزی گوارشی خطرناک است؟

بله، همان طور که ابتدای متن گفتیم، خونریزی دستگاه گوارش می‌تواند بسیار خطرناک باشد، به‌ویژه اگر شدید یا ناگهانی روی دهد.

میزان خطر به محل و شدت خونریزی بستگی دارد. خونریزی شدید می‌تواند منجر به کاهش حجم خون، افت فشار خون و شوک شود و در نهایت تهدیدکننده حیات باشد.

حتی خونریزی خفیف یا مزمن هم می‌تواند باعث کم‌خونی، ضعف و خستگی طولانی‌مدت شود و سلامت فرد را تحت تأثیر قرار دهد.

برای تشخیص خونریزی دستگاه گوارش چه اقداماتی باید انجام دهیم؟

در ابتدا برای تشخیص خونریزی گوارشی باید برای ارزیابی دقیق به پزشک متخصص گوارش یا داخلی مراجعه کنید.  

ایشان به بررسی علائم و سابقه پزشکی شما می‌پردازد. برای تعیین محل و شدت خونریزی، آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های متعددی انجام می‌شود.

آزمایش خون می‌تواند کم‌خونی ناشی از خونریزی را نشان دهد و آزمایش خون پنهان در مدفوع وجود خون مخفی را بررسی می‌کند.

روش‌های تصویربرداری پزشکی شامل سی ‌تی ‌اسکن و باریم میل برای مشاهده دستگاه گوارش است.

آندوسکوپی برای بخش بالایی دستگاه گوارش و کولونوسکوپی برای بخش پایینی، امکان مشاهده داخل لوله گوارش را فراهم می‌کند.

در موارد پیچیده که تشخیص قطعی دشوار است، آنژیوگرافی، کپسول آندوسکوپی و اسکن هسته‌ای برای شناسایی دقیق منبع خونریزی به کار می‌روند.

روش‌های درمان خونریزی گوارشی

درمان خونریزی دستگاه گوارش معمولاً ترکیبی از مراقبت حمایتی، دارو و روش‌های تهاجمی است. این روش‌ها عبارتند از:

دارو درمانی

برخی خونریزی‌های گوارشی فقط با دارو قابل کنترل هستند. قاعدتاً نوع و میزان مصرف دارو توسط متخصص گوارش به شما گفته می‌شود.

داروهای مهارکننده اسید معده برای زخم‌ها، داروهای کمک‌کننده به انعقاد خون و داروهای ضدالتهاب برای کاهش تورم کاربرد دارند. داروهای وازواکتیو برای خونریزی واریسی مؤثرند. در صورت مصرف داروهای ضدانعقاد، توقف یا معکوس‌کردن اثر آن‌ها با توجه به شدت خونریزی ضروری است.

روش‌های آندوسکوپی و کولونوسکوپی

پزشک می‌تواند طی انجام آندوسکوپی یا کولونوسکوپی، بافت‌های رشدیافته غیرطبیعی مانند پولیپ‌ها را بردارد، دارو تزریق کند، عروق غیرطبیعی را با کلیپ یا باند ببندد و با لیزر یا گرما و سرما عامل خونریزی را تخریب کند.

مراقبت‌های حمایتی

برخی بیماران نیاز به ناشتایی، تامین اکسیژن اضافی، تزریق مایعات و انتقال خون دارند و به همین دلیل در بیمارستان یا درمانگاه بستری می‌شوند.

در خونریزی شدید، بستری در بخش مراقبت‌های ویژه برای کنترل وضعیت همودینامیک ضروری است.

درمان‌های اورژانسی و جراحی

در موارد خونریزی شدید و پایدار، جراحی لاپاراسکوپی ممکن است لازم شود.

همچنین در خونریزی‌های واریسی، استفاده موقت از سوند بلک ‌مور یا مینه‌سوتا می‌تواند فشار خونریزی را کاهش دهد.

در خونریزی‌های دیورتیکولی، تزریق اپی‌نفرین، کوآگولاسیون یا کلیپ فلزی و در خونریزی‌های ناشی از آنژیو دیسپلازی، درمان حرارتی انجام می‌شود.

در مجموع، انتخاب درمان به شدت، محل خونریزی و وضعیت کلی بیمار بستگی دارد و هدف اصلی توقف خونریزی، پیشگیری از عوارض و درمان علت زمینه‌ای است.