اوزون درمانی در سال‌های اخیر در بسیاری از کلینیک‌ها تبلیغ می‌شود. این روش گاهی برای درد مفصل و کمر درد، گاهی برای زخم و گاهی برای تقویت ایمنی توصیه می‌شود. اما این روش هنوز بحث‌برانگیز است و برای برخی ادعاهای آن شواهد علمی قوی وجود ندارد.

در این متن، با تکیه بر منابع پزشکی معتبر، توضیح می‌دهیم اوزون درمانی چیست، چه کاربردها و مزایایی دارد، خطرات آن چیست، چگونه انجام می‌شود و پیش‌از تصمیم‌گیری چه نکاتی را باید بدانید.

اوزون درمانی یا اوزون تراپی چیست؟

در اوزون درمانی از گاز اوزون پزشکی (O₃) که با دستگاه مخصوص و از اکسیژن خالص ساخته می‌شود، برای افزایش میزان اکسیژن در بدن استفاده می‌شود.

طرفداران این روش معتقدند اوزون تراپی می‌تواند ایمنی بدن را تقویت کند، التهاب را کم کند و ترمیم بافت را سریع‌تر کند. این ایده تازه نیست و پزشکان بیش از یک قرن است درباره‌ آن بحث می‌کنند.

با این حال، سازمان غذا و دارو آمریکا (FDA) اوزون را درمان تأییدشده نمی‌داند. این سازمان در مقررات خود اوزون را گازی سمی می‌داند که کاربرد پزشکی ثابت‌شده‌ای ندارد و در سال ۲۰۱۹ هم درباره‌ استفاده از آن هشدار داده است.

کاربردهای اوزون درمانی

اوزون درمانی برای بیماری‌های متعددی کاربرد دارد. بیماری‌های تنفسی مثل COPD، سرطان، دیابت، فیبرومیالژیا، بیماری‌های ایمنی مثل HIV و مشکلات اسکلتی عضلانی مثل گردن درد، فتق دیسک و سندرم تونل کارپال برخی از آنها هستند.

بیشترین پژوهش‌ها درباره‌ مشکلات مفصل و ستون فقرات است. مرورهای علمی، مانند مرور منتشرشده در PMC درباره‌ی بیماری‌های اسکلتی‌عضلانی، گزارش می‌کنند که در برخی بیماران، مثلاً با آرتروز زانو یا مشکلات دیسک، درد و عملکرد در کوتاه‌مدت تا میان‌مدت بهتر شده است.

در دندانپزشکی هم از اوزون به‌صورت موضعی استفاده شده است. اما همین مرورها تاکید می‌کنند روش‌ها، دوزها و طراحی مطالعات بسیار متفاوت بوده و نتایج یکدست نیست.

مزایای اوزون تراپی

• تقویت سیستم ایمنی: به گفته‌ی کلینیک کلیولند، اوزون سیستم ایمنی را فعال می‌کند.
• تاثیر احتمالی بر اکسیژن‌رسانی و گردش خون: با رسیدن اکسیژن بیشتر به سلول‌ها و بافت‌ها
• اثر ضدمیکروبی: مهار رشد باکتری‌ها، ویروس‌ها و قارچ‌ها
• تأثیر بر تعادل اکسیداتیو: در برخی پژوهش‌ها مطرح شده که مواجهه کنترل‌شده با اوزون می‌تواند پاسخ‌های آنتی‌اکسیدانی بدن را فعال کند.
• کاهش درد و التهاب به‌ویژه در مشکلات مفصلی و ستون فقرات

اما یک نکته‌ی مهم وجود دارد. شواهد این فواید کم‌کیفیت و محدود است. ب

ه‌طورکلی اوزون درمانی یک درمان «تکمیلی در مرحله‌ی پژوهش» است، نه درمان استاندارد. برای روشن‌شدن نقش و ایمنی آن به کارآزمایی‌های دقیق‌تر نیاز است.

عوارض و خطرات

مهم‌ترین خطر اوزون، استنشاق آن است. استنشاق اوزون، حتی در مقدار کم، می‌تواند به ریه آسیب بزند.

نشانه‌های اولیه ممکن است سوزش چشم، سرفه، تهوع یا سردرد باشد. اثرات بلندمدت آن می‌تواند به بیماری‌های مزمن ریه یا بدترشدن بیماری‌های موجود منجر شود. این خطر مخصوصاً وقتی پیش می‌آید که فرد بخواهد خودش اوزون را مصرف کند.

عوارضی که برای اوزون تراپی ذکر شده است، شامل موارد زیر است:

• آمبولی گازی: اگر هنگام تزریق اوزون وریدی حباب هوا تشکیل شود، می‌تواند رگ را مسدود کند و به سکته‌ مغزی یا قلبی منجر شود. به همین دلیل این روش ایمن نیست.
• ناراحتی و گرفتگی شکم: وقتی گاز از راه رکتوم وارد بدن می‌شود، احتمال ناراحتی وجود دارد.

علاوه‌بر این، گزارش‌های موردی از بحران عصبی پس از تزریق اوزون وجود دارد. مرورها همچنین از مشکلات قلبی‌عروقی مثل آریتمی نام می‌برند، هرچند کمتر شایع‌اند.

روش‌های انجام اوزون درمانی

اوزون از چند راه وارد بدن می‌شود. استنشاق از این راه‌ها نیست و توصیه نمی‌شود.

1. خون‌درمانی خودکار (اتوهموتراپی)

مقداری از خون خود فرد گرفته می‌شود، با اوزون مخلوط می‌شود و دوباره از راه ورید برمی‌گردد.

در نوع «ماژور» حجم بیشتری خون استفاده می‌شود و در نوع «مینور» فقط چند میلی‌لیتر خون با اوزون مخلوط و به ماهیچه تزریق می‌شود. حجم خون در منابع مختلف متفاوت گزارش شده و استاندارد یکدستی وجود ندارد.

۲. تزریق اوزون عضلانی یا موضعی

مخلوطی از اکسیژن و اوزون با مقدار کم به ماهیچه یا نزدیک مفصل تزریق می‌شود. این روش بیشتر برای درد مفصل و ستون فقرات استفاده می‌شود.

۳. دمیدن گاز

گاز از راه گوش، رکتوم یا واژن با کاتتر نازک وارد بدن می‌شود. این روش معمولاً با گرفتگی و ناراحتی شکم همراه است.

۴. مصرف روی پوست

با قرار دادن بخشی از بدن در معرض گاز زیر پوشش محافظ (سونای اوزون)، یا با مالیدن محلول اوزون، که اغلب برای زخم‌ها است.

۵. مصرف خوراکی

مقدار کمی اوزون حل‌شده در روغن یا آب به صورت خوراکی به بیمار داده می‌شود.

هزینه اوزون درمانی

هزینه‌ اوزون درمانی در ایران ثابت نیست و به نوع روش، ناحیه‌ی درمان، تعداد جلسات، تجربه‌ی پزشک، نرخ ارز و محل کلینیک بستگی دارد.

اگر بخواهیم مقدار تقریبی در نظر بگیریم، برای هر جلسه معمولاً چیزی بین 2 تا 2.5 میلیون تومان پرداخت می‌شود. بعضی مراکز قیمت‌های پایین‌تر (حدود 1 تا 1.5 میلیون تومان) و بعضی قیمت‌های بالاتر دارند.

چون معمولاً به ۵ تا ۱۰ جلسه نیاز است، هزینه‌ی کل یک دوره‌ درمان می‌تواند از حدود 10 تا ۲5 میلیون تومان باشد. باید هزینه‌ ویزیت و مشاوره‌ اولیه را هم جداگانه حساب کرد.

ارزان‌بودن این روش نسبت به جراحی دلیل مناسب‌بودنش برای شما نیست. اول با پزشک مشورت کنید و بعد هزینه را بسنجید.

اوزون تراپی را کجا انجام دهیم؟

اگر پس از مشورت با پزشک تصمیم به انجام گرفتید، این نکته‌ها مهم‌اند:

• فقط به کلینیک درد دارای مجوز یا پزشک با تجربه‌ی کافی در این روش مراجعه کنید.
• هرگز اوزون درمانی را در منزل و بدون نظارت انجام ندهید، چون خطر استنشاق تصادفی بالاست.
• پیش‌از شروع، سابقه‌ بیماری‌های ریه، قلب و سایر بیماری‌های زمینه‌ای و داروهایتان را به پزشک بگویید.
• از مراکزی که اوزون را «درمان قطعی» همه‌ بیماری‌ها معرفی می‌کنند، پرهیز کنید.

اگر به این روش علاقه‌مندید، می‌توانید از کلینیک درد مجتمع پزشکی صدر وقت بگیرید.