آیا می‌دانستید قلب شما حتی در زمان استراحت ممکن است با مشکلات جدی مواجه باشد که تنها در شرایط فشار آشکار می‌شوند؟ تست استرس هسته ای روشی است که با شبیه‌سازی وضعیت استرس قلبی و تصویربرداری اسکن هسته ای قلب، می‌تواند این خطرات پنهان را آشکار کند. این روش نه‌تنها وضعیت جریان خون و سلامت عضله قلب را نشان می‌دهد، بلکه به پزشکان کمک می‌کند بهترین روش درمانی را برای شما گرفته و از بروز مشکلات جدی قلبی پیشگیری شود.

تست استرس هسته ای چیست؟

تست استرس هسته ای نوعی تست ورزش قلب است که با تزریق مقدار کمی ردیاب رادیواکتیو به جریان خون، وضعیت خون‌رسانی به عضله قلب را بررسی می‌کند. این ردیاب توسط عضله قلب جذب می‌شود. در نتیجه مناطقی که خون کافی دریافت نمی‌کنند در تصاویر به‌وضوح از بافت سالم متمایز می‌شوند.

با مقایسه تصاویر قلب در حالت استراحت و استرس، پزشک می‌تواند مناطق دارای جریان خون ضعیف یا آسیب‌دیده را شناسایی کند.

نام‌های دیگر این تست اسکن پرفیوژن میوکارد (MPI)، Cardiac SPECT و Cardiac PET هستند.

کاربردهای تست استرس هسته ای

این آزمایش به تشخیص بیماری عروق کرونر و ارزیابی شدت انسداد شریان‌ها کمک می‌کند.

همچنین اثربخشی درمان‌های دارویی یا جراحی را نشان می‌دهد و آسیب عضله قلب ناشی از حمله قلبی یا اسکار را مشخص می‌کند.

تست استرس قلبی هسته ای عملکرد پمپاژ قلب را بررسی می‌کند و نواحی دارای ایسکمی را تشخیص می‌دهد. در نهایت، این تست به پزشکان قلب و عروق امکان می‌دهد ریسک حمله قلبی و سایر حوادث قلبی را ارزیابی کنند.

تست استرس هسته ای برای چه افرادی انجام می‌شود؟

این آزمایش معمولاً برای افرادی که علائم یا مشکلات خاص قلبی دارند، توصیه می‌شود. این افراد شامل کسانی هستند که درد قفسه سینه، تنگی نفس یا آنژین دارند.

همچنین افرادی که تحت درمان بیماری قلبی هستند یا نیاز به ارزیابی پیشرفته وضعیت قلب دارند، باید این تست را انجام دهند.

در برخی از موارد هم لازم است قبل از عمل جراحی یا شروع برنامه ورزشی شدید، آمادگی قلب سنجیده شود. در این شرایط نیز تست استرس هسته ای کاربرد دارد.

به‌طور کلی این تست در مواردی که احتمال مشکلات قلبی وجود دارد، با نظر و تشخیص متخصص قلب انجام می‌شود.

آمادگی لازم برای تست استرس هسته ای

• لازم است مصرف هرگونه غذا، نوشیدنی یا داروی حاوی کافئین را 12 تا 24 ساعت قبل از تست متوقف کنید.
• حداقل 3 تا 6 ساعت قبل از آزمایش ناشتا باشید و از دخانیات خودداری کنید.
• پزشک را از تمام داروهای مصرفی مطلع کنید و در صورت نیاز مصرف برخی داروها را با نظر پزشک تغییر دهید.
• لباس راحت و گشاد با کفش کتانی بپوشید.
• اگر اسپری تنفسی استفاده می‌کنید، آن را همراه داشته باشید.
• در صورت بارداری یا احتمال آن، پزشک را مطلع سازید.

نحوه انجام

تست استرس هسته ای قلب در دو مرحله انجام می شود.

1.    تصویربرداری در حالت استراحت

در این مرحله، یک آنژیوکت در دست شما قرار می‌گیرد و الکترودهایی روی پوست وصل می‌شوند تا فعالیت قلب با نوار قلب ثبت شود. سپس مقدار کمی ردیاب رادیواکتیو از طریق آنژیوکت به بدن تزریق می‌شود. پس از 15 تا 45 دقیقه که ردیاب به عضله قلب رسید، تصویربرداری انجام می‌شود.

در طول تصویربرداری، روی میز مخصوص می‌خوابید و دوربین گاما یا دستگاه SPECT/PET بدون تماس مستقیم با بدن، تشعشعات ردیاب را ثبت کرده و نقشه‌ای دقیق از جریان خون قلب ایجاد می‌کند.

در دستگاه‌های اسکن اسپکت، دوربین به دور شما می‌چرخد و تصاویر سه ‌بعدی ایجاد می‌کند. در پت اسکن نیز به کمک حسگرهای دقیق، تصاویر دقیق‌تری از متابولیسم و جریان خون قلب به دست می‌آید.

بی‌حرکت‌ماندن در این مدت بسیار اهمیت دارد تا تصاویر واضح و جزئیات دقیق جریان خون در تمام نواحی قلب ثبت شود.

2.    تصویربرداری در حالت استرس

در این مرحله قلب تحت فشار قرار می‌گیرد. اگر قادر به ورزش باشید، روی تردمیل یا دوچرخه ثابت فعالیت می‌کنید و شدت تمرین به‌تدریج افزایش می‌یابد تا ضربان قلب به‌میزان هدف برسد.

اگر ورزش ممکن نباشد، دارویی مانند آدنوزین، دی پیریدامول یا دوبوتامین تزریق می‌شود تا عملکرد قلب شبیه فعالیت بدنی شود.

سپس دوز دوم ردیاب تزریق شده و پس از 15 تا 45 دقیقه تصاویر دوم گرفته می‌شود.

موارد منع انجام و عوارض جانبی

تست استرس هسته ‌ای معمولاً ایمن است، اما در مواردی منع مصرف دارد از جمله:

• بارداری
• شیردهی
• سندرم حاد کرونری
• تنگی شدید آئورت
• کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

علائم خفیف ممکن است شامل گرگرفتگی، تهوع، تنگی نفس، سردرد، درد قفسه سینه یا تپش قلب باشد.

عوارض جدی نادر است و شامل آریتمی موقت، فشار خون پایین یا حمله قلبی (بسیار نادر) می‌باشد.

بعد از تست استرس هسته ای چه مراقبت‌هایی لازم است؟

پس از آزمایش، مصرف آب و مایعات فراوان برای دفع ردیاب توصیه می‌شود.

بهتر است از تماس نزدیک با کودکان خردسال و زنان باردار خودداری کنید.

در صورت بروز علائم خفیف مانند تهوع یا تنگی نفس، با پزشک تماس بگیرید و اگر درد شدید قفسه سینه، تپش نامنظم یا علائم حمله قلبی رخ داد، فوراً مراقبت پزشکی دریافت کنید.

تفسیر نتایج تست استرس هسته‌ای

• نتایج توسط متخصص قلب و متخصص پزشکی هسته‌ای بررسی می‌شوند و مقایسه تصاویر استراحت و استرس اهمیت دارد. جریان خون مناسب در هر دو حالت نشان‌دهنده سلامت شریان‌ها و پایین‌بودن ریسک حمله قلبی است.
• جریان خون ضعیف فقط در حالت استرس نشان‌دهنده انسداد جزئی شریان‌ها است.
• جریان خون ضعیف در هر دو حالت نشان‌دهنده آسیب شدید یا اسکار ناشی از حمله قلبی است
• عدم جذب ردیاب بیانگر نواحی آسیب دائمی عضله قلب است.

در صورت نتایج غیرعادی، ممکن است آزمایش‌های بیشتر، تغییر داروها، آنژیوپلاستی یا جراحی بای‌ پس قلب توصیه شود.