پولیپ‌ها معمولاً توده‌های خوش‌خیم هستند، اما برخی از آن‌ها می‌توانند در طول زمان به سرطان تبدیل شوند. پولیپکتومی یا جراحی پولیپ، روشی تشخیصی و ‌درمانی برای برداشتن پولیپ‌ها از سطح مخاطی اندام‌های توخالی، به‌ویژه روده بزرگ است.

 این روش اغلب هم‌زمان با آندوسکوپی و کولونوسکوپی انجام می‌شود و پزشک با ابزارهای مخصوص، پولیپ را خارج می‌کند. پس از برداشت، نمونه برای بررسی پاتولوژی ارسال می‌شود تا نوع پولیپ و میزان خطر آن مشخص شود.

پولیپکتومی چیست؟

پولیپکتومی یا عمل پولیپ به معنای برداشتن پولیپ از سطح داخلی یک عضو توخالی است.

پولیپ، رشد غیرطبیعی بافت است. این رشد می‌تواند به شکل برجسته، پایه‌دار، پهن یا صاف در مخاط اندام‌هایی مانند روده بزرگ، رکتوم، رحم، معده، کیسه صفرا یا حتی بینی ایجاد شود.

بیشتر پولیپ‌ها خوش‌خیم‌اند، اما برخی، به‌ویژه پولیپ‌های روده بزرگ، ممکن است پیش‌سرطانی باشند یا در طول زمان به سرطان تبدیل شوند. به همین دلیل، پزشک معمولاً پولیپ را خارج می‌کند و نمونه را برای بررسی میکروسکوپی به آزمایشگاه پاتولوژی می‌فرستد.

کاربردها و مزایای عمل پولیپ

مهم‌ترین کاربرد پولیپکتومی، درمان هم‌زمان با تشخیص است. یعنی پولیپ برداشته می‌شود و نوع، اندازه، خطر بدخیمی و نیاز به پیگیری بعدی مشخص می‌شود.

در کولونوسکوپی، برداشت پولیپ نقش مهمی در پیشگیری از سرطان روده بزرگ دارد. زیرا بسیاری از سرطان‌های روده از پولیپ آغاز می‌شوند.

این روش همچنین می‌تواند علائمی مانند خونریزی گوارشی، درد، انسداد، ترشح مخاطی، کم‌خونی، تغییرات اجابت مزاج یا در پولیپ‌های رحمی، خونریزی غیرطبیعی و مشکلات باروری را کاهش دهد.

مزیت مهم دیگر آن کم‌تهاجمی بودن است؛ بسیاری از پولیپ‌ها بدون جراحی باز و از طریق آندوسکوپی برداشته می‌شوند.

انواع جراحی پولیپ را می‌توان از دو جنبه بررسی کرد: محل ایجاد پولیپ و روش برداشت آن.

انواع پولیپکتومی بر اساس محل پولیپ

عمل پولیپ براساس محل زائده به شرح زیر است:

پولیپکتومی روده یا کولون

شایع‌ترین نوع پولیپکتومی، برداشت پولیپ‌های کولون و رکتوم هنگام کولونوسکوپی است.

پولیپ‌های بسیار کوچک معمولاً با فورسپس و پولیپ‌های کوچک تا متوسط با اسنیر یا حلقه سیمی برداشته می‌شوند. گاهی از جریان الکتریکی برای بریدن بافت و کاهش خون­ریزی استفاده می‌شود.

در پولیپ‌های بزرگ، صاف، بدجا، پایه‌پهن یا مشکوک، ممکن است از روش‌های پیشرفته‌تری مانند برداشت مخاطی آندوسکوپیک، تشریح زیرمخاطی آندوسکوپیک یا در موارد محدود، جراحی لاپاراسکوپی استفاده شود.

پولیپکتومی رحم

در رحم، پولیپ‌ها معمولاً از آندومتر یا لایه داخلی رحم منشا می‌گیرند.

تشخیص ممکن است با سونوگرافی واژینال، سونوهیستروگرافی، نمونه برداری آندومتر و هیستروسکوپی انجام شود.

در صورت نیاز به درمان، پولیپ رحم معمولاً با هیستروسکوپی برداشته می‌شود. یعنی پزشک ابزارهای ظریف را از مسیر هیستروسکوپ وارد رحم می‌کند و پولیپ را خارج می‌سازد.

سایر محل‌ها

پولیپکتومی ممکن است برای پولیپ‌های معده، بینی، دهانه رحم، تارهای صوتی و برخی اندام‌های دیگر نیز انجام شود.

درباره پولیپ کیسه صفرا، برداشت ساده پولیپ همیشه امکان‌پذیر نیست. در موارد خاص، به‌ویژه هنگام بزرگ­بودن یا مشکوک­بودن پولیپ، ممکن است جراحی برداشت کیسه صفرا مطرح شود.

انواع پولیپکتومی بر اساس روش برداشت

از نظر تکنیک، این روش می‌تواند با فورسپس، اسنیر سرد، اسنیر گرم همراه با کوتر باشد.

برداشت مخاطی آندوسکوپیک، تشریح زیرمخاطی آندوسکوپیک، هیستروسکوپی یا در موارد پیچیده‌تر جراحی لاپاراسکوپی و باز روش‌های دیگر هستند.

آمادگی عمومی برای پولیپکتومی

آمادگی لازم برای جراحی پولیپ به محل و نوع بی‌حسی بستگی دارد.

در پولیپکتومی روده، پاک‌سازی کامل روده بسیار مهم است، زیرا باقی‌ماندن مدفوع دید پزشک را محدود می‌کند و ممکن است بررسی را ناقص کند. معمولاً رژیم کم‌فیبر، مصرف مایعات شفاف و ملین طبق دستور کلینیک گوارش توصیه می‌شود.

در جراحی پولیپ رحم یا سایر اندام‌ها، آمادگی می‌تواند شامل بررسی‌های تصویربرداری، آزمایش خون، قطع یا تنظیم برخی داروها، ناشتایی پیش از بی‌حسی یا بیهوشی و رعایت توصیه‌های اختصاصی پزشک براساس محل پولیپ باشد.

همچنین باید در تمام انواع جراحی پولیپ درباره مصرف آسپرین، داروهای رقیق‌کننده خون، داروهای قلبی، دیابت، مکمل‌ها، حساسیت دارویی، بیماری‌های زمینه‌ای و بارداری احتمالی به پزشک اطلاع دهید.

در صورت استفاده از آرام‌بخش، بیمار باید ناشتا بوده و همراه داشته باشد.

نحوه انجام جراحی پولیپکتومی

در بیشتر موارد، این جراحی از راه آندوسکوپ انجام می‌شود. یعنی بعد از بی‌حسی یا بی‌هوشی، لوله‌ای باریک، انعطاف‌پذیر و دارای دوربین از مسیر طبیعی بدن مانند مقعد، دهان یا دهانه رحم وارد می‌شود.

پزشک تصویر داخل عضو را روی مانیتور می‌بیند، محل و شکل پولیپ را بررسی می‌کند و سپس با فورسپس، اسنیر، ابزار برش الکتریکی یا روش‌های پیشرفته‌تر، پولیپ را جدا می‌کند.

در برخی پولیپ‌های بزرگ، ممکن است زیر پولیپ مایع تزریق شود تا بافت از لایه‌های عمقی فاصله بگیرد و برداشت ایمن‌تر انجام شود.

در پایان، نمونه به پاتولوژی فرستاده می‌شود و نتیجه آن زمان پیگیری بعدی را تعیین می‌کند.

مراقبت‌های بعد از عمل پولیپ

پس از پولیپکتومی، بیمار مدتی در ریکاوری می‌ماند تا اثر آرام‌بخش کاهش یابد.

نفخ، کرامپ خفیف شکم، لکه‌بینی یا خون­ریزی اندک ممکن است به‌شکل کوتاه‌مدت وجود داشته باشد. مراقبت‌های مهم عبارت‌اند از:

• تا ۲۴ ساعت پس از آرام بخش، رانندگی، کار با ماشین‌آلات و امضای اسناد مهم ممنوع است.
• تغذیه، فعالیت بدنی و مصرف داروها باید طبق دستور پزشک از سر گرفته شود.
• در صورت درد شدید شکم، تب، ضعف، سرگیجه، خون­ریزی مداوم یا مدفوع خونی شدید، مراجعه فوری لازم است.

عوارض و خطرات پولیپکتومی

جراحی پولیپ معمولاً عملی ایمن و کم‌تهاجمی است، اما مانند هر اقدام پزشکی می‌تواند عارضه داشته باشد. عوارض احتمالی شامل خونریزی، عفونت، واکنش به داروهای بی حسی، درد یا کرامپ شکمی است.

همچنین سوراخ‌شدن دیواره روده یا عضو و در روش‌های همراه با الکتروکوتر، سندرم انعقادی پس از پولیپکتومی، به خصوص در صورت عدم مهارت پزشک، ممکن است.

خطر عارضه در عمل پولیپ‌های بزرگ، برداشت تکه‌تکه پولیپ، پولیپ‌های پایه‌پهن، مصرف داروهای رقیق‌کننده خون و برخی بیماری‌های زمینه‌ای بیشتر می‌شود.

بنابراین آمادگی درست، انتخاب پزشک و روش مناسب و پیگیری پس از عمل اهمیت زیادی دارد.