اسکیزوفرنی یکی از پیچیدهترین اختلالات روانی است که بر افکار، احساسات و رفتار فرد تاثیر مستقیم میگذارد. فردی که با این اختلال زندگی میکند، ممکن است درک متفاوتی از واقعیت داشته باشد. صداهایی بشنود که دیگران نمیشنوند؛ دچار باورهای نادرست شود یا رفتارهایی نشان دهد که برای اطرافیان عجیب و غیرقابل پیشبینی است.
کنارهگیری اجتماعی، گفتار نامنظم و ناتوانی در تمرکز نیز از ویژگیهایی هستند که میتوان در رفتار فرد مبتلا مشاهده کرد.
اسکیزوفرنی چیست؟
اسکیزوفرنی یا شیزوفرنی، یک اختلال روانی مزمن و جدی است که بر نحوه عملکرد مغز و درک واقعیتها تاثیر میگذارد. افراد مبتلا ممکن است دچار توهم شنیداری، هذیان، اختلال در تفکر و مشکل در برقراری ارتباط اجتماعی شوند.
اسکیزوفرنی نوعی سایکوز (روان پریشی) بهشمار میآید، یعنی فرد نمیتواند مرز روشنی میان افکار خود و واقعیت بیرونی تشخیص دهد.
علائم اختلال شیزوفرنی
علائم اسکیزوفرنی معمولاً در نوجوانی یا اوایل بزرگسالی آغاز میشود و در مردان شیوع بیشتری دارد. شدت و تداوم علائم در افراد مختلف متفاوت است و عواملی مانند استرس، مصرف مواد یا قطع دارو میتوانند نشانهها را تشدید کنند. این علائم به 3 دسته اصلی تقسیم میشوند:
- علائم مثبت: شامل توهم (مانند شنیدن صداهایی که وجود ندارند)، هذیان، باورهای غیرواقعی، رفتارهای عجیب و غیرمنطقی. اینها نشاندهنده تجربیاتی هستند که در حالت طبیعی وجود ندارند.
- علائم منفی: کاهش در ابراز هیجانات، کمحرفی، ناتوانی در لذتبردن از فعالیتها، بیانگیزگی و کنارهگیری اجتماعی. این علائم باعث میشوند فرد نتواند مانند قبل در زندگی روزمره فعال باشد.
- علائم سازماننیافته: شامل تفکر و گفتار آشفته، پاسخهای نامربوط در مکالمه و گاهی رفتارهای غیرقابل پیشبینی یا حرکات غیرمعمول.
علاوهبر این، مشکلات شناختی مانند کاهش تمرکز، ضعف حافظه و دشواری در تصمیمگیری نیز شایع هستند.
علت بروز اسکیزوفرنی چیست؟
علت دقیق اسکیزوفرنی هنوز ناشناخته است، اما پژوهشها نشان میدهد که این اختلال نتیجه ترکیبی از عوامل ژنتیکی، زیستی و محیطی است.
عدم تعادل در انتقالدهندههای عصبی مانند دوپامین و گلوتامات، اختلال در رشد مغز پیش از تولد و کاهش ارتباط بین بخشهای مختلف مغز از عوامل زیستی موثر بهشمار میآیند.
اگر یکی از والدین یا خواهر و برادر شما به اسکیزوفرنی مبتلا باشد، ریسک ابتلای شما بهطور چشمگیری بیشتر میشود.
همچنین قرارگرفتن جنین در معرض ویروسها یا سوتغذیه در دوران بارداری، از جمله ریسکهای مهم است.
از سوی دیگر، استرسهای شدید زندگی یا مصرف مواد محرک و توهمزا در نوجوانی و اوایل بزرگسالی میتوانند شروع علائم را سرعت ببخشند یا شدت بیماری را بیشتر کنند.
عوارض و خطرات اسکیزوفرنی چیست؟
اسکیزوفرنی در صورت درماننشدن میتواند زندگی فرد را در جنبههای مختلف تحت تاثیر قرار دهد و مشکلات جدی ایجاد کند. یکی از مهمترین عوارض این بیماری، افزایش خطر خودکشی یا افکار خودکشی است.
علاوهبر آن، ابتلا به افسردگی، اضطراب و اختلال وسواس فکری عملی (OCD) در بیماران شایع است.
بسیاری از افراد برای کاهش علائم به مصرف الکل، نیکوتین یا مواد مخدر روی میآورند که خود عوارض جدیدی ایجاد میکند.
از دیگر خطرات مهم میتوان به افت عملکرد تحصیلی یا شغلی، مشکلات مالی، بیکاری و بیخانمانی اشاره کرد. بیماران بهدلیل انزوای اجتماعی و ضعف روابط بین فردی، بیشتر در معرض قربانی شدن قرار دارند تا اینکه خود رفتار خشونتآمیز نشان دهند.
همچنین مشکلات جسمی و پزشکی مانند بیماریهای قلبی و متابولیک در بیماران بیشتر دیده میشود.
طول عمر بیماران اسکیزوفرنی چقدر است؟
تحقیقات نشان میدهد افراد مبتلا به اختلال شیزوفرنی بهطور متوسط ۱۰ تا ۲۰ سال کمتر از جمعیت عمومی عمر میکنند.
میانگین طول عمر آنها معمولاً حدود ۶۰ سال است، درحالیکه میانگین در جمعیت عمومی بالاتر است. این کاهش طول عمر بیشتر به دلیل بیماریهای جسمی همراه، مانند بیماریهای قلبی عروقی، دیابت و مشکلات متابولیک است که در این افراد شیوع بیشتری دارد.
علاوهبر آن، مصرف دخانیات، سومصرف مواد، عوارض دارویی، کمتحرکی و دسترسی محدود به خدمات پزشکی نیز نقش مهمی در کاهش امید به زندگی دارند.
بیشتر بخوانید: اختلال دوقطبی چیست؟
روشهای تشخیص شیزوفرنی
تشخیص اسکیزوفرنی شامل بررسی دقیق علائم و حذف احتمال ابتلا بهسایر اختلالات روانی یا مشکلات پزشکی است. باید مشخص شود رفتارها و تجربیات فرد ناشی از بیماری دیگر یا بهدلیل مصرف دارو یا مواد مخدر نیستند.
معاینه فیزیکی
در ابتدا پزشک یک معاینه کامل انجام میدهد تا مشکلات جسمی که علائم مشابه ایجاد میکنند، رد شوند و عوارض احتمالی شناسایی گردد.
آزمایشها و تصویربرداری پزشکی
آزمایش خون، ادرار یا مایع مغزی نخاعی برای رد عفونتها، مسمومیت یا اختلالات شیمیایی انجام میشود. همچنین تصویربرداری مغزی مانند ام آر آی مغز، سی تی اسکن مغز و نوار مغزی برای بررسی ساختار و فعالیت مغز و رد سایر اختلالات مورد استفاده قرار میگیرد.
ارزیابی سلامت روان
روانپزشک با مشاهده رفتار و ظاهر فرد، پرسش درباره افکار، هذیانها، توهمات، خلقوخو و مصرف مواد و بررسی تاریخچه شخصی و خانوادگی، وضعیت روانی بیمار را ارزیابی میکند.
برای تشخیص اسکیزوفرنی، معمولاً دو علامت مثبت یا منفی باید حداقل شش ماه ادامه داشته باشند و زندگی فرد را مختل کنند.
راههای درمان اسکیزوفرنی
درمان اسکیزوفرنی ترکیبی از دارو درمانی، روان درمانی، حمایت اجتماعی و مراقبت تخصصی است.
اگرچه راه حلی برای درمان قطعی شیزوفرنی وجود ندارد، اما با مدیریت صحیح، اکثر علائم کاهش مییابد و احتمال عود بیماری در آینده کمتر میشود. در ادامه روشهای مختلف درمانی را معرفی میکنیم.
دارو درمانی
داروهای ضد روانپریشی اصلیترین روش هستند و با اثر روی گیرندههای دوپامین و سروتونین، توهم و هذیان را کاهش میدهند.
توجه داشته باشید نوع دارو و دوز مناسب آن تنها با تشخیص پزشک متخصص باید تعیین شود.
اگر دچار این بیماری هستید، اولاً از مصرف دارو به صورت خودسرانه به شدت پرهیز کنید؛ دوماً دوز داروی تعیین شده و زمان مصرف آن را تنها با نظر پزشک تغییر دهید.
لازم به ذکر است که کتامین تراپی معمولاً برای درمان این بیماری استفاده نمیشود، چون میتواند علائم را تشدید کند.
رواندرمانی و مداخلات روانیاجتماعی
رفتار درمانی شناختی به اصلاح افکار غیرواقعی کمک میکند. آموزش مهارتهای اجتماعی و رواندرمانی خانوادگی روابط و حمایت را تقویت میکنند.
توانبخشی شغلی به حفظ شغل و استقلال فرد کمک میکند.
بستری و مراقبت ویژه
در دورههای بحرانی، بستری برای حفظ ایمنی، تغذیه، خواب و بهداشت ضروری است.
درمانهای تکمیلی
تحریک مغناطیسی مغز برای بیماران مقاوم به دارو کاربرد دارد.
همچنین روشهایی مانند نوروفیدبک و بیوفیدبک نیز برای تنظیم فعالیت مغز و کاهش استرس استفاده میشوند.
ادامه مصرف دارو، مدیریت استرس و حمایت اجتماعی، کلید کنترل بیماری و بهبود کیفیت زندگی است.
بیشتر بخوانید: اختلال بیش فعالی یا ADHD
آیا میتوان از اسکیزوفرنی پیشگیری کرد؟
در حال حاضر هیچ راه قطعی برای پیشگیری از اسکیزوفرنی وجود ندارد، زیرا علت دقیق آن ناشناخته است. با اینحال، میتوان با اقداماتی خطر بروز یا شدت بیماری را کاهش داد.
تشخیص و درمان زودهنگام یکی از مهمترین راهکارهاست، زیرا میتواند از عود مکرر علائم و بستریهای طولانی جلوگیری کند.
همچنین پایبندی به برنامه درمانی، مصرف منظم دارو و جلسات رواندرمانی به کنترل بیماری کمک میکند. مراقبت از سلامت روان، مدیریت استرس، داشتن سبک زندگی سالم و پرهیز از مصرف مواد محرک یا توهمزا نیز میتواند احتمال بروز و عود علائم را کاهش دهد.
بهطور کلی، پیشگیری کامل ممکن نیست، اما مداخله بهموقع و حمایت مداوم، کیفیت زندگی بیماران را بهطور چشمگیری بهبود میبخشد.
0 Comments